De première van het nieuwe seizoen van Gluren bij de Buren vond op dinsdag 7 juli plaats op Roeven. Met ongeveer 300 deelnemers kende de cultuurhistorische wandeling een recordopkomst.
De bezoekers werden muzikaal welkom geheten door Shantygroep Aan Paol 60. Vervolgens spraken Peter Korten, voorzitter van Stichting De Aldenborgh en coördinator van Gluren bij de Buren, Alfons Bruekers namens de Erfgoedgemeenschap Nederweert en oud-Roevenaar, pater Jan Verboogen een welkomstwoord uit.
In groepen maakten de deelnemers een wandeling langs zeven historische locaties in Roeven. Een van de rode draden tijdens de tocht was het 200-jarig jubileum van de Zuid-Willemsvaart, maar ook de veel oudere geschiedenis van Roeven kreeg ruime aandacht.
Op de Molenberg werd verteld over de Roevenwaerdtmolen, de Fossa Peellandia en een mogelijk middeleeuws pottenkruierskamp. Bij de eeuwenoude boerderij Gieze hoorden de deelnemers verhalen over Teutenfamilies, gevelstenen, heksen en weerwolven. Ook het Hagelkruis kwam aan bod, dat in 1912 werd geplaatst nadat een oogst volledig door hagel was verwoest.
Bij de Schans van Roeven werd stilgestaan bij de Tachtigjarige Oorlog. De gidsen vertelden hoe inwoners zich in de zeventiende eeuw beschermden tegen plunderende troepen door een versterkt toevluchtsoord aan te leggen. Vervolgens kwamen de Arishoek en molen De Windlust aan bod. Hier werd onder meer ingegaan op de middeleeuwse oorsprong van de omgeving en de geschiedenis van de molen, die sinds 1872 graan maalde en olie perste.
Ook de herkomst van de naam Roeven werd toegelicht. De naam verwijst vermoedelijk naar een ven met ijzerhoudend water dat een roodachtige kleur had. Verder werd aandacht besteed aan de Peel-Raamstelling uit de Tweede Wereldoorlog, de kazematten in het landschap en de bekende Paol 60 langs de Zuid-Willemsvaart.
Bij Sluis 15 werd verteld over de bouw van de eerste betonnen sluis in de regio en de bijbehorende waterkrachtcentrale, die vanaf de jaren twintig elektriciteit leverde aan de sluis, de sluiswachterswoningen en omliggende boerderijen. Hoewel de centrale niet meer in gebruik is, heeft het gebouw tegenwoordig de status van rijksmonument.
De wandeling werd gedurende de avond opgeluisterd door de muziek van Shantygroep Aan Paol 60. Na afloop werd nog geruime tijd nagepraat op het terras van Guulke Eten & Drinken.
Dankzij de samenwerking tussen de Erfgoedgemeenschap Nederweert, Stichting De Aldenborgh, buurtvereniging Schoor, Scouting Nederweert en de enthousiaste lokale vertellers uit Roeven werd de eerste editie van Gluren bij de Buren van dit seizoen een groot succes.
Op dinsdag 21 juli 2026, de Belgische Nationale Feestdag, brengt de tweede editie van Gluren bij de Buren ons naar Lozen, een deelgemeente van Bocholt in Belgisch Limburg.
Dit dorp in de Limburgse Kempen ligt pal aan de Nederlandse grens en grenst zowel aan Nederlands-Limburg als aan Noord-Brabant. Lozen telt ruim 1.100 inwoners en kent een bijzondere geschiedenis die nauw verbonden is met water, kanalen en scheepvaart.
Vermoedelijk ontstond Lozen in de 15e eeuw als een gemeenschap van leemstekers. De moerassige omgeving werd in de 19e eeuw grotendeels ontgonnen dankzij de aanleg van de Lossing en de Zuid-Willemsvaart, die in 1826 werd voltooid. Toch begon de geschiedenis van de kanaalwerken al eerder. Onder Napoleon werd gewerkt aan het ambitieuze Grand Canal du Nord, dat Antwerpen met Venlo moest verbinden. Lozen lag op het hoogste punt van dit kanaal en speelde daardoor een belangrijke rol in de watervoorziening ervan.
Met de aanleg van de Zuid-Willemsvaart in opdracht van koning Willem I groeide Lozen uit tot een belangrijk knooppunt van kanalen en sluizen. Het kanaal heeft sindsdien een grote invloed gehad op het leven van de inwoners en op de ontwikkeling van de streek.
Tijdens deze excursie ontvangen wij u graag in de Sint-Benedictuskerk. Van daaruit maken we een wandeling van ongeveer 2,5 kilometer naar de beroemde “Stop van Lozen”, waar Sluis 17 en, enkele kilometers verderop, Sluis 18 zich bevinden. Deze sluizen zijn berucht én beroemd bij binnenvaartschippers en automobilisten.
Onderweg hoort u verhalen over de Zuid-Willemsvaart, de leemstekers, de watering, de voormalige kweekvijvers voor zoetwatervis en de historische betekenis van Lozen als waterknooppunt. Uiteraard komen ook koning Willem I en Napoleon aan bod. Vooral Napoleon koesterde grootse plannen voor deze regio, met het Grand Canal du Nord als onderdeel van zijn ambitie om de handel en scheepvaart in zijn rijk te versterken.
De rondvaarten rond het 200-jarig jubileum van de Zuid-Willemsvaart waren een groot succes. Door de enorme belangstelling werden extra boottochten georganiseerd, waardoor uiteindelijk meer dan 1.000 bezoekers konden deelnemen aan een unieke rondvaart langs Weert.
De jubileumrondvaarten waren een initiatief van geschied- en oudheidkundig genootschap De Aldenborgh in nauwe samenwerking met de Stadsgidsen Weert. Tijdens de vaarten vertelden de stadsgidsen Jos Leenders en Theo Halfers boeiende verhalen over de geschiedenis van de Zuid-Willemsvaart voorzien met prachtige beelden uit het verleden.
Woensdag 9 juli verzorgde de Spaanse muziekgroep Banda Unió Protectora Musical de Llombai uit de regio Valencia een bijzonder varend concert. Het gezelschap vertrok per boot vanaf de Industriekade en bracht tijdens de tocht live muziek ten gehore op de Zuid-Willemsvaart.
Dit Kanaalconcert vormde een sfeervol onderdeel van het jubileumprogramma en onderstreepte hoe water, cultuur en muziek mensen met elkaar konden verbinden.
Hoewel de eerste jubileumrondvaart te maken kreeg met een onverwachte onderbreking door een technische storing aan de Stadsbrug, konden de festiviteiten snel worden hervat. De storing werd met spoed verholpen en Rijkswaterstaat kon de brug dezelfde middag weer vrijgeven voor het vaarverkeer, ook al zag het er aanvankelijk niet naar uit dat dit zo snel zou lukken.
Vervolg
Het succes van de jubileumrondvaarten krijgt bovendien een vervolg. De Aldenborgh en de Stadsgidsen Weert maken bekend dat zij ook in de toekomst opnieuw boottochten willen organiseren.
Nederweert
Ook in Nederweert worden plannen ontwikkeld voor rondvaarten. In samenwerking met de Erfgoedgemeenschap Nederweert wordt gekeken naar vaarten rond het karakteristieke Kanaleneiland. Daarbij kunnen deelnemers kennismaken met de rijke geschiedenis van de kanalen Zuid-Willemsvaart, Noordervaart en het kanaal Wessem-Nederweert en met de belangrijke rol die deze waterwegen speelden in de ontwikkeling van Nederweert.
Wanneer deze rondvaarten in Weert en Nederweert daadwerkelijk kunnen plaatsvinden, is nog niet bekend. De planning is afhankelijk van de werkzaamheden aan Sluis 15. Door het omvangrijke onderhoud en de daarmee samenhangende stremming van het vaarverkeer zijn de mogelijkheden voorlopig beperkt.
Zodra er meer duidelijkheid is over de voortgang van de werkzaamheden, zullen de betrokken organisaties de data bekendmaken.
Foto van de organisatoren van de boottocht: Aldenborgh-voorzitter Peter Korten, stadsgidsen Jos Leenders en Theo Halfers en kapitein Paul van der Lusdonk
Twintig jaar geleden ontstond binnen Stichting De Aldenborgh uit Weert en de Geschied- en heemkundige kring “Het Land van Thorn” een eenvoudig idee: mensen op een laagdrempelige manier kennis laten maken met het rijke cultuurhistorische erfgoed van hun eigen omgeving.
Wat begon als een bescheiden avondwandeling in Molenbeersel in 2005 groeide uit tot een geliefde traditie die vandaag bekendstaat als ‘Gluren bij de Buren’.
Tijdens deze cultuurhistorische zomeravonden krijgen deelnemers de kans om bijzondere locaties, monumenten en historische plekken te bezoeken die vaak verborgen blijven voor het grote publiek.
Lokale gidsen, kenners en vrijwilligers vertellen daarbij de verhalen achter gebouwen, landschappen en gebeurtenissen die onze streek hebben gevormd.
Het succes van ‘Gluren bij de Buren’ schuilt in zijn eenvoud.
Er is geen entree, geen ingewikkelde formule en geen drempel om deel te nemen. Iedereen met belangstelling voor geschiedenis, erfgoed en het leven van vroeger is welkom.
Die toegankelijkheid heeft ervoor gezorgd dat de activiteiten door de jaren heen honderden bezoekers per avond hebben aangetrokken uit de hele grensstreek.
Minstens zo belangrijk is de inzet van de vele vrijwilligers, organisatoren en plaatselijke deskundigen.
Dankzij hun enthousiasme en kennis krijgt het verleden een stem en worden verhalen bewaard voor toekomstige generaties. Bovendien zorgen de ontmoetingen tussen deelnemers voor een bijzondere verbondenheid met de eigen leefomgeving.
In de voorbije twintig jaar werden tientallen locaties bezocht, verspreid over de dorpen van de regio. Van Helden tot Dorne, van Grevenbicht tot Bocholt, van Valkenwaard tot Swalmen. Iedere editie bracht nieuwe ontdekkingen, verrassende verhalen en waardevolle ontmoetingen.
Daarmee heeft ‘Gluren bij de Buren’ niet alleen bijgedragen aan de kennis van ons erfgoed, maar ook aan de waardering en het behoud ervan.
Ter gelegenheid van het twintigjarig jubileum kijken de vrijwilligers met trots terug op twee decennia cultuurhistorische zomeravonden.
Wat ooit begon als een kleinschalig initiatief is uitgegroeid tot een vaste waarde op de culturele kalender. Een prestatie die mogelijk werd gemaakt door de inzet van velen en de blijvende belangstelling van ons trouwe publiek.
Met dank aan iedereen die de afgelopen twintig jaar heeft meegewerkt aan het succes van ‘Gluren bij de Buren’.
Samen hebben wij onze geschiedenis zichtbaar, beleefbaar en levend gehouden.
En dat proberen we blijven te doen, ook in de zomer 2026. Alhoewel er steeds meer uitdagingen zijn voor de organisatoren, zoals minder horecagelegenheden, kerken en toenemende regelgeving.
Ingesloten treft u de Cultuurhistorische Zomerfolder 2026 – Jubileumeditie 20 jaar Gluren bij de Buren aan.
an het einde van de achttiende eeuw is Weert een arm stadje. Boeren, burgers en buitenlui leven een eenvoudig bestaan op de schrale zandgronden. In Frankrijk woedt een revolutie, waarbij de leus “vrijheid, gelijkheid en broederschap” luid klinkt. Daarmee verdwijnen oude zekerheden en doen nieuwe ideeën hun intrede. Zij klinken veelbelovend, maar brengen ook dwang, oorlog en offers met zich mee.
De Franse generaal Napoleon Bonaparte wordt in 1804 keizer. Hij verovert grote delen van Europa, waaronder Nederland. Ook Weert komt onder het Franse gezag. Honderden Weerter jonge mannen worden onder de Franse wapen geroepen. Tot verdriet van menige moeder of geliefde. Weert beleeft in veel opzichten een bewogen tijd. Als de Fransen weer de aftocht blazen blijft de Franse invloed merkbaar in het dagelijke leven: de Code Napoleon. De burgerlijke stand wordt ingevoerd, het verkeer moet rechts gaan rijden, in het kadaster wordt met standaardmaten gemeten. De Noordervaart wordt aangelegd als onderdeel van het Grand Canal du Nord.
In zijn monumentale werk “Napoleons Europese droom (2007)” heeft historicus en docent Weerterlogie, dr. Joost Welten, de ingrijpende gevolgen van Napoleons invloed op het leven van de plattelandsbevolking in Weert en de regio beschreven. Het boek, een gedetailleerde sociaal-historische studie, biedt een diepgaande analyse van de Franse overheersing in Weert, waarbij de “Europese droom” wordt gekoppeld aan de economische en bestuurlijke impact.
Op dit belangrijke werk van Welten is “Code Napoleon” geïnspireerd, een interdisciplinair muziekspektakel, waarin koorzang, theater, muziek en lokale geschiedenis samenkomen. Het spektakel verbindt verleden en heden met elkaar en maakt de menselijke verhalen achter historische gebeurtenissen toegankelijk voor een breed publiek. Die verhalen staan centraal in de voorstellingen die op 16, 17 en 18 april 2027 in het Munttheater ter stede worden opgevoerd.
De uitvoeringen zijn bedoeld voor iedereen met liefde voor geschiedenis, muziek en ons lokale erfgoed. Of u nu Welten’s boek kent of niet, u wordt meegenomen in een verhaal dat dichtbij komt en raakt.
Het verleden blijkt verrassend actueel: vragen over macht, identiteit en Europese verbondenheid klinken vandaag nog altijd door. Laat u meevoeren door de geschiedenis en de muziek en ontdek hoe Napoleons Europese droom in Weert werd beleefd en hoe die echo’s, eeuwen later, nog steeds hoorbaar zijn.
Vier 200 jaar Zuid-Willemsvaart met een bijzondere rondvaart in Weert
In 1826 werd in Weert de Zuid-Willemsvaart geopend, het kanaal dat onder koning Willem I werd gegraven om een betere verbinding te creëren tussen Maastricht en ’s-Hertogenbosch.
Twee eeuwen later is deze waterweg nog altijd van grote betekenis. Voor Weert betekende de komst van het kanaal een belangrijke economische impuls: handel, ontwikkeling landbouw, industrie en scheepvaart kregen er nieuwe kansen door, terwijl de stad zich ontwikkelde tot een belangrijke schakel in de regio.
Ter gelegenheid van het 200-jarig jubileum van de Zuid-Willemsvaart organiseert De Aldenborgh een unieke reeks rondvaarten. Gedurende één week vaart een speciaal gecharterde rondvaartboot over het kanaal langs Weert.
Onder begeleiding van de Stadsgidsen van Weert maakt u kennis met de rijke geschiedenis van de Zuid-Willemsvaart en ontdekt u hoe het kanaal het aanzien van de stad door de eeuwen heen heeft veranderd.
Tijdens de tocht wordt verteld over de aanleg van het kanaal, de bedrijvigheid langs het water, de vroegere havenactiviteiten en de betekenis van de scheepvaart voor Weert en omgeving. Maar ook verhalen over de invloed die het kanaal heeft gehad op de Weertenaren. Uiteraard krijgt u onderweg ook een bijzonder uitzicht op de stad vanaf het water — een perspectief dat maar weinig mensen kennen.
Vertrek- en eindpunt:
Aanlegsteiger Industriekade nabij de Roeivereniging Industriekade 50 6006 SJ Weert
Voor vrienden van De Aldenborgh en leden van het Koninklijk Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap geldt tot en met 10 juni een speciale voorintekenprijs van € 17,50 per persoon.
Daarna bedraagt de reguliere prijs € 20,00 per persoon per rondvaart.
Het aantal plaatsen is beperkt, dus tijdig reserveren wordt aanbevolen.
De boottocht wordt mede mogelijk gemaakt door de stichting Cultuurhistorische Publicaties voor de Regio Weert, Weert Marketing en VVV Hart van Limburg.
Unieke filmvoorstelling over Weert en de bevrijding
Weertenaar Jos Peeters zag in 1993 een aankondiging dat Huub van den Bosch, bijgenaamd Huub van Gonnebertje, een diavoorstelling zou geven in zalencentrum Poort van Limburg. Aanleiding was het zestig jarig bestaan van de VVV Weert e.o.. De diavoorstelling was een enorm succes en trok honderden enthousiaste bezoekers, reden waarom de VVV zelfs een tweede dia-avond organiseerde.
Met zijn videocamera maakte Jos opnamen van de diavoorstelling, inclusief het commentaar van meesterverteller Huub van den Bosch.
Op dinsdag 22 september a.s., de dag dat Weert in 1944 is bevrijd, worden deze unieke filmbeelden opnieuw vertoond in het Munttheater inclusief het authentieke en soms hilarische commentaar in Weertlands dialect van Huub van den Bosch. Deze voorstelling wordt mede mogelijk gemaakt door Geschied- en Oudheidkundig Genootschap de Aldenborgh en Stichting 4 en 5 mei Weert.
De film begint met opnamen van Weert in vroeger tijden, met onder andere beelden van de aanleg van de spoorlijn naar Eindhoven, de bouw van het station, het opblazen van de spoor- en stadsbrug in de oorlog, de processie bij de kerk en wordt omlijst met tot de verbeelding sprekende anekdotes. Er zijn ook beelden te zien van de bevrijding van Weert en de herinneringen daaraan van de jonge Mulo-student Huub van den Bosch. “Zoeë keumptj ’t schoeëns van Wieërt weer stillekes vuuër d’n daag”.
Huub van den Bosch
Huub van den Bosch (1930-1999), bijgenaamd Huub van Gonnebertje, werd geboren in de Langstraat, boven de bakkerij van zijn vader. Hij schreef de nodige boeken, veelal in of over het Weerts dialect. Hij werd onder meer bekend als hoofd van de Hieronymusschool op de Biest en als fervent en vooraanstaand lid van de Rogstaekers. Velen kennen hem ook nog van zijn deskundige commentaar, samen met Joop van Zijl van het NOS Journaal, bij de rechtstreekse uitzending van de Weerter vastelaovendjoptocht in 1993. Huub was een meesterlijke en humorvolle verteller. Dat is ook goed te horen in de film die Jos Peeters heeft gemaakt van de diavoorstellingen van Huub in de Poort van Limburg.
Jos Peeters
Jos Peeters (71) is al zijn hele leven geïnteresseerd in de geschiedenis van Weert en de regio. Daarover heeft hij meerdere film- en video-opnamen gemaakt en heeft hij ook diverse publicaties op zijn naam staan, waaronder het boek ‘Kampershoek en Rosveld’. Door een verkeersongeluk liep hij op 29-jarige leeftijd een ernstige whiplash op, waardoor hij arbeidsongeschikt werd. Over zijn ervaringen met dit toen nog betrekkelijk onbekend letsel schreef hij in samenwerking met de Whiplash Vereniging Nederland eveneens een boek. Vanaf 2002 lijdt Jos aan de ziekte Parkinson. Hij woont daarom in zorgcentrum Hieronymus, waar hij lid is van de cliëntenraad. Jos is een doorzetter en een voorbeeld van positieve gezondheid. Ondanks zijn ziekte die het hem moeilijk maakt te lopen, bezoekt hij veelvuldig voorstellingen in het Munttheater. Hij is dan ook erg blij dat hij, met steun van het theater, zijn unieke film uit 1993 nu hier kan laten zien.
Voorstelling
Munttheater Weert
Dinsdag 22 september 2026
Tijdstip: 14.00-16.00 uur
Entree: € 12,50 pp, inclusief na afloop koffie en vlaai
Deze voorstelling wordt mede mogelijk gemaakt door het Munttheater, Geschied- en Oudheidkundig Genootschap de Aldenborgh, Stichting 4 en 5 mei Weert en het gemeentearchief.
In de bijbel staat dat Adam en Eva alle vruchten in het aards paradijs mochten eten, behalve de vruchten van de boom die in het midden van de hof stond. Eva werd door een slang aangezet om toch van die vrucht te genieten. Eva kon de verleiding niet weerstaan. De bijbel zegt daarover:
“En de vrouw zag dat het goed eten was van die boom en dat hij een lust was voor het oog en hoe aantrekkelijk het was er inzicht door te krijgen. Zij plukte dus een vrucht en zij at ervan; zij gaf er ook van aan haar man, die bij haar stond, en ook hij at ervan.
Nu gingen hun ogen open en ze ontdekten dat ze naakt waren. Daarom hechtten zij vijgebladen aaneen en maakten daar lendenschorten van”.1
Op de Moesdijk stond in 1877 ook een boom in een hof. Geen appelboom zoals beweerd wordt van de boom in het aards paradijs. Op de paradijselijke Moesdijk stond een grote kersenboom.
Kersen zijn heerlijke vruchten. Het is dan ook niet verwonderlijk dat rijpe kersen een grote aantrekkingskracht hebben met name op jeugdige personen. Dat was ook in 1877 het geval op de Moesdijk. In dit verhaal beschrijf ik wat er half juli van dat jaar daar gebeurde en de nasleep daarvan.
Verder vermeld ik enige genealogische gegevens van een aantal personen, die genoemd worden in dit verhaal.
Moesdijk, half juli 1877
In de tuin achter het huis van Jacob Lamers op de Moesdijk stond die bewuste kersenboom. Half juli waren de kersen rijp. De buurkinderen van Jacob Lamers, Godfried (12 jaar), Mathijs (15 jaar) en Catharina (14 jaar) Verwijlen, konden de verleiding van die kersen niet weerstaan.2 Zij dachten onopgemerkt te kunnen genieten van de voor hen verboden vruchten. Dat was echter een misrekening. Jacob Lamers kreeg hen in het vizier.
Ligging Op de Moesdijk. Bron: Kuyperkaart Gemeente Weert
Aangifte en naar de rechtbank te Roermond
Jacob Lamers deed aangifte van het stelen van kersen.3 De Weerter veldwachter Antoon van der Heiden maakte daarvan op 20 juli 1877 een proces-verbaal op. De kinderen Verwijlen werden voor de rechtbank te Roermond gedagvaard, een dagtocht van heen en terug van zo`n 40 kilometer. Bij de zitting bij de rechtbank erkenden zij dat zij kersen hadden geplukt en gegeten van de kersenboom in de tuin van Lamers. De rechtbank oordeelde dat dat een overtreding van artikel 471 onder 9 van het Wetboek van Strafregt opleverde. Maar de rechtbank oordeelde zelf niet over die overtreding maar verwees bij vonnis van 9 oktober 1877 de zaak naar het kantongerecht te Weert.
Artikel 471 aanhef en lid 9 Wetboek van Strafregt
In het in 1877 geldende Wetboek van Strafregt waren de teksten in het Nederlands en in het Frans. De geldelijke straffen waren uitgedrukt in franken.
De reden daarvoor dateerde uit de Franse tijd en het begin van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. In het Franse keizerrijk, waartoe vanaf 1810 tot 1813/1814 ook het huidige Koninkrijk der Nederlanden behoorde, was op 1 januari 1811 de Code pénal in werking getreden.4
Na de Franse tijd vaardigde Willem I in de hoedanigheid van Souverein Vorst der Vereenigde Nederlanden een besluit uit “houdende bepalingen ten aanzien van de Lijfstraffelijke Regstuitoefening in de Vereenigde Nederlanden”: het zogenaamde “Gesel- en Worgbesluit”.5 Daarin werd onder meer de Franse Code pénal bij provisie “gehandhaafd “totdat daaromtrent nader zal zijn voorzien”. Dat “bij provisie” heeft lang geduurd. De Code pénal bleef met wijzigingen tot 1886 in Nederland van kracht. Toen pas werd die overigens vaak gewijzigde code vervangen door het Nederlandse Wetboek van Strafrecht.
Kantongerecht Weert
Het kantongerecht te Weert maakte geen haast bij het behandelen van de zaak.6 Deurwaarder Frans Geene betekende op 6 februari 1878 een dagvaarding aan de kinderen Verwijlen. Daarin werden zij beschuldigd van “tezamen en in vereeniging den 15 Julij 1800 zeven en zeventig uit de onafgesloten tuin, gelegen achter de woning en ten nadele van Jacobus Lammers, onder de gemeente Weert, arglistig te hebben weggenomen en zich toegeëigend een hoeveelheid kersen, de eerste beklaagde bovendien van terzelfder plaats op den twaalfden Julij 1800 zeven en zeventig en ten nadele van genoemden Lammers eene hoeveelheid kersen arglistig te hebben weggenomen en zich toegeëigend”.
De kinderen Verwijlen herriepen bij de kantonrechter de bekentenis voor de rechtbank te Roermond. Kantonrechter mr. Godfried Loix overwoog daaromtrent dat de kinderen Verwijlen weliswaar bij de zitting voor de rechtbank in Roermond erkend hadden op de in de dagvaarding vermelde tijd en plaats kersen afgeplukt en gegeten te hebben, maar dat die erkenning niet als bewijs voor de procedure bij het kantongerecht gold.7 Er stond immers niet in de wet dat een erkenning voor een rechter ook gold voor een andere rechterlijke instantie. Een dergelijke erkenning moest plaatsvinden voor de rechter die over de zaak inhoudelijk moest beslissen.
Die herroeping mocht de kinderen Verwijlen echter niet baten. De kantonrechter oordeelde dat voor die herroeping geen gronden waren aangevoerd en dat de bekentenis voor de rechtbank te Roermond van kracht bleef. Er werden verder twee getuigen gehoord.
Getuige Jacobus Lammers, eigenaar van de bewuste kersenboom, verklaarde onder ede dat hij gezien had dat op 15 juli Godfried en Mathijs Verwijlen in de kersenboom zaten. Catharina Verwijlen stond toen onder de boom, maar hij had niet gezien dat zij kersen at.
Getuige Hendrik Seerden verklaarde onder ede dat hij op 12 juli Godfried en op 15 juli Godfried en Mathijs in de kersenboom had zien zitten. Op 15 juli had hij gezien dat Catharina onder de boom stond. Hij had echter niet gezien dat zij kersen aten of plukten.
Schets van de situatie op 15 juli 1877
De kantonrechter overwoog dat de bij de rechtbank afgelegde bekentenis samen met de onder ede bezwarende verklaringen het wettig en overtuigend bewijs opleverden van de twee ten laste gelegde feiten. De feiten werden door de kantonrechter als volgt gekwalificeerd:
“1 Het door drie vereenigde personen plukken en eten van vruchten aan een ander toebehoordende op de plaats zelve zonder dat er eenige omstandigheid is, waaromtrent de wet voorziening doet.8
2 Het plegen van hetzelfde feit door een enkel persoon op een ander tijdstip,
beide feiten gepleegd te Weert, overtredingen voorzien en strafbaar gesteld bij art. 471 aanvangen no.9 van het Srafwetboek…”.
Vonnis
Kantonrechter Loix velde op 6 april 1878 het volgende vonnis:
“ In naam de Konings rechtdoende, verklaren de drie beklaagden overtuigd van en schuldig aan het in de eerste plaats gequalificeerde feit en bovendien de gedaagde Godfried Verwielen aan het in de tweede plaats gequalificeerde feit.
Veroordeelen de schuldig verklaarde Mathijs en Catharina Verwielen ieder in eene en Godfried Verwielen in twee boeten, elk van vijftig cent en allen hoofdelijk in de proceskosten, deze invorderbaar bij lijfsdwang”.9
Of de boetes betaald zijn, is niet bekend, maar is wel aannemelijk.
Volgens het toen geldende strafrecht moest een jeugdige onder zestien jaar worden vrijgesproken tenzij hij met “het oordeel des onderscheids” had gehandeld. In dit geval heeft de kantonrechter blijkbaar geconcludeerd dat de kinderen Verwijlen met het “oordeel des onderscheids” hadden gehandeld. Zij wisten dat het verboden was kersen uit andermans tuin te plukken.
Waar woonden Jacob Lamers, de kinderen Verwijlen en Hendrik Seerden?
De hoofdpersonen in dit verhaal woonden vlakbij elkaar op de Moesdijk, meer precies aan het einde van het oostelijk deel van de huidige Koekoeksweg.
Uitsnede uit kaart Aezel Geografie10
Woning 1: Jacob Lamers
Woning 2 Cornelis Meulen met gezin Verwijlen/Verwielen
Woning 3: Hendrik Seerden
Jacob Lamers woonde samen met zus Joanna Laemers, weduwe van Jacobus Kneepkens, in het laatste huis van de huidige Koekoeksweg, links voor de spoorlijn Weert – Roermond.11 Zijn moeder, Maria Gertruida Breuckers, weduwe van Joannes Francisus Laemers was op 22 februari 1873 overleden.
Bewoners woning Breuckers-Laemers. Bevolkingsregister gemeente Weert 1860- 1880, Leuken no 679
Op de plek van de woning Breuckers -Laemers staat thans het pand Koekoeksweg met de huisnummers 29 en 31. In de tuin van nummer 29 staat anno 2026 weer een kersenboom.
Pand Koekoeksweg 29 anno 2026
De veroordeelde kinderen Verwijlen/Verwielen woonden met hun ouders Christiaan Verwijlen en Maria Geertrui Meulen in de woning van hun grootvader Cornelis Meulen.
Jan Mathijs Verwijlen is op 17 juli 1861 geboren te Weert. Hij is op 28 september 1887 te Weert getrouwd met Joanna Verstappen. Het echtpaar Verwijlen-Verstappen heeft 10 kinderen gekregen. Op 22 mei 1945 is Jan Mathijs te Weert overleden
Anna Catharine Verwijlen is op 2 april 1865 geboren te Weert. Zij is op 6 april 1925 ongehuwd en kinderloos te Weert overleden.
Godefridus Verwijlen is op 9 december 1864 te Weert geboren. Hij is getrouwd met Margaretha Nouwkens uit Reppel (Bocholt). Margaretha Nouwkens is overleden op 2 maart 1938 in het gesticht te Hamont. Uit haar bidprentje blijkt dat Godefridus Verwijlen toen nog in leven was. Het echtpaar Verwijlen-Nouwkes is kinderloos gebleven. De overlijdensplaats en -datum van Godfridus Verwijlen heb ik niet achterhaald. Waarschijnlijk is hij in België overleden.
Bewoners woning Cornelis Meulen. Bevolkingsregister gemeente Weert 1860- 1880, Leuken no 680
Hendrik Seerden woonde met zijn vrouw Petronella Verstappen en zoon Peter naast de woning van Meulen. Hendrik is op 4 juni 1823 geboren te Weert. Hij is op 25 mei 1853 te Grathem getrouwd met Petronella Verstappen. Henricus Seerden is 24 mei 1904 overleden te Weert.
Bewoners woning Hendrik Seerden. Bevolkingsregister gemeente Weert 1860- 1880, Leuken no 681
Het stropen van fruit is nog steeds strafbaar als een vorm van diefstal. Meer specifiek bepaalt artikel 314 lid 1 van het Wetboek van Strafrecht:
“Hij die …ongeplukte boomvruchten …wegneemt, met het oogmerk die zich wederrechtelijk toe te eigenen, wordt als schuldig aan stroperij, gestraft met een gevangenisstraf van ten hoogste twee maanden of geldboete van tweede categorie.”12
In vergelijking met 1877 is nu bij stropen van vruchten gevangenisstraf mogelijk maar het eten ter plaatse daarvan is niet meer strafbaar gesteld
Maar de soep wordt in de huidige praktijk niet zo heet gegeten als zij opgediend kan worden. Meestal wordt er geen aangifte van stroperij door kinderen gedaan. De eigenaar jaagt de plukkers weg of spreekt hen aan. Als er al aangifte wordt gedaan, wordt die vaak afgedaan met een waarschuwing of een gesprek bij het bureau Halt. Tot een rechtszaak komt het zelden.
Epiloog
Na deze rechtszaak – en wellicht ook daarvoor – zullen de verhoudingen tussen de bewoners van de laatste huizen aan de Moesdijk niet optimaal zijn geweest. Met buurman Jacob Lamers was het in ieder geval kwaad kersen eten.
1 Oude testament, Genesis, vers 6 en 7, Willibrordvertaling 1975.
2 De achternaam Verwijlen wordt in documenten, zoals in de in dit verhaal vermelde processtukken, ook als Verwielen vermeld.
3 De achternaam Lamers wordt in documenten ook vermeld als Laemers en Lammers.
4 De huidige Nederlandse provincie Limburg was in 1895 al grotendeels ingelijfd bij Frankrijk.
5 Het Gesel- en Worgbesluit heeft zijn benaming te danken aan de volgende bepaling (artikel 7) in het besluit: “De straf van altoosdurende dwang-arbeid (travaux forcés à perpétuité) …wordt gesubstitueerd (vervangen) door de straf van geeseling, met de strop om den hals, aan de galg vastgemaakt…”. De straf “met de strop om de hals aan de galg vastgemaakt” stond symbool voor worgen
6 Weert heeft van 1842 tot 1934 een kantongerecht gehad.
7 Kantonrechter mr. Godefridus Antonius Hubertus Loix, is geboren op 7 oktober 1824 te Stratum, Eindhoven, en overleden op 4 mei 1896 te Weert.
8 De laatste bijzin betekent: “zonder dat daarbij sprake is van een bijzondere omstandigheid waarvoor de wet een afzonderlijke regeling bevat
Op 9 mei 2026, vond de voorjaarsexcursie van de Aldenborgh, LGOG, kring Weert en GHK “Land van Thorn” plaats. De weergoden waren ons deze keer, evenals bij de vorige excursies naar Mechelen en Sint-Truiden, weer uitermate goed gezind. Met een met 56 deelnemers nagenoeg volle bus werd koers gezet naar Dordrecht. Op de bok zat Paul uit Leivere.
Exact op de geplande tijd arriveerde de bus op de uitstapplaats in Dordrecht, waar we werden afgehaald door Jan Stal van Stadswandelingen Dordrecht. Na een korte wandeling konden we in het etablissement “Dordts Genoegen” genieten van een kop koffie of thee en een stuk appeltaart, desgewenst aangevuld met een flinke dot slagroom.
Een deel van het gezelschap aan de koffie met appeltaart
De stadswandeling
Het gezelschap was al vooraf door de organisatie in vier groepen verdeeld zodat we snel van start konden gaan voor een stadswandeling. Uw verslaglegger kan alleen verhalen van zijn indrukken in zijn groep met als gids Mark Benjamin.
Mark vertelde dat Dordrecht de oudste stad van Holland is, al is daarover nog strijd met het nu in Noord-Brabant gelegen Geertruidenberg. De naam Dordrecht is afgeleid van het stroompje Thuredrith. De eerste bebouwing vond plaats op de dijken van het stroompje. Hoewel Dordrecht ver van de Noordzee ligt, reiken de getijden van de zee tot in de stad. Ook hoogwater van de Rijn heeft invloed. Er is af en toe wat wateroverlast maar tot grote problemen leidt dat niet. In de Voorstraat zijn uit voorzorg bij de woningen haken aangebracht, waarin bij dreigende overstroming vloedplanken geplaatst kunnen worden
Door een met een smal huisje overbouwde steeg, genaamd de Donkere Steiger, bereikten we de Hofstraat. Daar staat sinds enkele jaren een meer dan levensgroot standbeeld van Willem van Oranje. Het idee om een standbeeld voor Willem van Oranje te plaatsen ondervond in de Dordtse samenleving weerstand. Er werd een actiegroep opgericht met de naam “ikwillemniet”. Ondanks een door velen ondertekende petitie tegen het beeld is het er toch gekomen.
Standbeeld Willem van Oranje
In een deel van de Hofstraat staan oude huizen met trapgevels. Dat deel is vaak gebruikt als decor bij filmopnames.
Hofstraat
Aan het einde van de Hofstraat ligt het voormalige Augustijnenklooster. Dat is in de Nederlandse geschiedenis bekend geworden omdat in dat gebouw de eerste vrije Statenvergadering van Holland plaatsvond. Deze vergadering was de eerste Statenvergadering die bijeengeroepen werd buiten de koning om. In die vrije Statenvergadering werd door twaalf Hollandse steden koning Filips II van Spanje afgezworen en Willem van Oranje tot stadhouder aangesteld.
Op de plaats van de huidige Dordtse dependance van de Rechtbank Rotterdam stond vroeger de Kloveniersdoelen. In 1618 en 1691 werd in de Kloveniersdoelen de zogenaamde Dordtse Synode gehouden. Deze synode vormde het strijdtoneel tussen de Preciezen (streng, orthodox) en de Rekkelijken (flexibel, ruimdenkend) in het protestantisme. De Preciezen wonnen de strijd. Tijdens de Dordtse synode werd besloten tot een vertaling van de Bijbel in de landstaal. Dat heeft geresulteerd in de zogenaamde Statenbijbel, die veel invloed heeft gehad op de Nederlandse taal.
Plaquette Synode van Dordrecht
Van de Voorstraat leidt een smal steegje met hoogopgaande, naar binnen hellende muren naar de haven: de zakkendragersstraat, de op een na smalste straat van Dordrecht. Als er een schip met handelswaar in de Wijnhaven aanmeerde, werd er een klok geluid, die nog steeds aan het begin van de zakkendragersstraat hangt. De leden van het zakkendragersgilde werden daarmee opgeroepen om zich te melden voor het dragen van de zakken met handelswaar naar de pakhuizen. Het werk werd verdeeld door middel van dobbelen.
Zakkendragersstraat
In de Wijnstraat, waarvan de naam eraan herinnert dat Dordrecht ook belangrijk was voor de invoer van wijn, staat een mooi pand uit 1556, genaamd “Dit is in Bevereburch”. Het pand is gebouwd door de belangrijke Dordtse familie Van Beveren, wier naam ook terug te vinden is in de Grote Kerk.
Een ander oud pand in de Wijnstraat is `t Zeepaert. De naam van het pand heeft niets te maken met het waterdier ‘zeepaardje’ maar met het beroep van de eigenaar, een zeepzieder.
Huis Dit is in Bevereburch
Huis `t Zeepaert
Een van de belangrijkste monumenten van Dordrecht is de Groothoofdspoort. De poort ligt aan het Groothoofd, lang een belangrijke aanlegplaats voor schepen. De poort vormde de verbinding tussen de haven en de stad. Aan de waterzijde van de poort is in een medaillon de stedemaagd afgebeeld. Het medaillon is omlijst met wapens van Hollandse plaatsen.
De Groothoofdspoort aan de waterzijde
In de Wolweverstraat bevindt zich het prachtige patriciërshuis De Meerminnen.
Raam boven de toegangsdeur huis De Meerminnen
Dordtenaren hebben de bijnaam schapenkoppen. Volgens de gids ligt de oorsprong daarvan in de volgende gebeurtenis.
Dordrecht hief hoge belastingen op de invoer van goederen, onder andere van schapen. Een tweetal inwoners bedacht een mooi plannetje om die belasting te ontduiken. Zij kochten buiten de stad een schaap en trokken het beestje kleren aan. De opzet was het schaap bij de poort rechtop tussen hen in te laten lopen en zo bij de poortwachters de indruk te wekken dat zij een kind bij zich hadden. Het plannetje was bijna gelukt maar voordat ze de poort gepasseerd waren begon het schaap te mekkeren. De smokkelaars werden gearresteerd. De Dordtenaren hebben sindsdien de bijnaam schapenkoppen.
Een groep deelnemers op de Roobrug met zicht op de Nieuwe Haven en de Grote Kerk
Op de Visbrug bezichtigden we het monument voor de Gebroeders de Witt, geboren in Dordrecht en om politieke reden gelyncht in het rampjaar 1672 (trefwoorden: redeloos, reddeloos, radeloos) te Den Haag.
Standbeeld voor Johan en Cornelis de Witt
De stadswandeling eindigende voor onze groep bij het stadhuis, waar speciaal voor ons een bruidspaar poseerde op de trappen van het stadhuis.
Stadhuis Dordrecht
De Grote Kerk
Na de lunch stond een bezoek aan de Grote Kerk op het programma. De gids van onze groep was Jan Verschoor.
Hij vertelde dat de bouw van de toren niet zonder problemen verliep. Toen de toren een hoogte van 59 meter had bereikt, ontstond er beweging in de toren. De toren, gebouwd op drassige grond begon over te hellen. Hij stond 2.25 meter uit het lood. Men was genoodzaakt te stoppen met de bouw. In 1626 werden er nog vier wijzerplaten geplaatst die de toren zijn karakteristieke aanblik geven. De toren is sinds de Franse tijd eigendom van de burgerlijke gemeente. De kerk is eigendom van de Protestantse Kerk in Nederland.
De toren stond, naar bleek bij een restauratie, op een fundering van dikke eikenhouten balken. De balken waren gebroken waardoor de toren scheef was komen te staan. In de jaren twintig van de vorig eeuw is een betonnen fundering onder de toren aangebracht, waardoor deze nu stabiel is.
De Grote Kerk
De Grote Kerk was oorspronkelijk een Rooms-Katholieke kerk. In 1572 kwam hij in protestantse handen. Er is geen beeldenstorm geweest maar de heiligenbeelden zijn toen wel verwijderd. De haken waarmee de beelden vastgezet waren zijn nu nog zichtbaar. De gebrandschilderde ramen werden ook verwijderd. Ze zijn vervangen door blank glas. De prachtige koorbanken zijn bewaard gebleven. De kerk is verdeeld in een “katholiek” gedeelte en een protestants deel, gescheiden door een koperen koorhek. Dat koorhek is gebouwd met geld van een legaat van een zekere Diodati, een in Nederlands-Indië rijk geworden Dordtenaar in Batavia.
Koperen koorhek
In de vensters rond het koor zijn weer gebrandschilderde ramen aangebracht. In de Jeruzalemskapel zijn in het begin van de 20ste eeuw drie gebrandschilderde “wereldse” ramen geplaatst, geschonken door de familie Stoop. In de ramen worden drie rampen afgebeeld die Dordrecht in de 15de eeuw hebben getroffen: de Sint Elisabethsvloed (links), de Grote Brand (midden) en de aanval van Kabeljauwers met schepen, waar onder een lading hout soldaten waren verborgen (rechts).
“Wereldse “ramen
Op de vloer van de kerk liggen nog veel grafzerken. Van bijna alle zerken zijn de afbeeldingen op wapenschilden weggebeiteld op last van de overheid tijdens de Bataafse Republiek. Die afbeeldingen werden strijdig geacht met het gelijkheidsbeginsel uit de Franse revolutie. Er is nog een fraaie ongeschonden grafsteen van Mr. Ocker. Gevaerts te bewonderen.
Grafzerk Mr. Ocker Gevaerts
Een blikvanger in de Grote Kerk is de prachtige marmeren preekstoel met Bijbelse afbeeldingen, geschonken bij legaat door Hendricus van der Vugt. De preekstoel wordt bekroond door een mahoniehouten klankkast. De trap naar de kansel is voorzien van een koperen trapleuning waar twee jaar aan is gewerkt.
Preekstoel
De rondleiding eindigde met een blik op het orgel. Volgens de gids is een organist pas “geslaagd” als hij op dit orgel heeft gespeeld. Probleem is wel dat het orgel vaak ontstemd raakt door het vochtige klimaat in de kerk, waar geen verwarming aanwezig is.
Orgel
Na afloop van het excursieprogramma was er voor de deelnemers nog voldoende tijd en gelegenheid om te genieten van het mooie weer en een drankje. Iedereen was toch op tijd bij de bus.
Paul kon na een discussie met een lijnbuschauffeur om half vijf de bus starten voor de thuisreis. Vanwege wegwerkzaamheden in Dordrecht en op de A16 kregen we nog een sightseeing door de stad en een tochtje door de Betuwe. Na het passeren van de Maas trakteerde Paul het gezelschap op waargebeurde (?) verhalen uit zijn chaufeursloopbaan. De gemene deler daarvan was dat ze allemaal op een hilarische wijze eindigden. Het gelach in de bus was dan ook niet van de lucht.
Namens de deelnemers werd Paul bedankt met enveloppe met inhoud. Hij vertelde dat er veel geld nodig was voor de restauratie van een kapel in Leivere. Terwijl iedereen dacht dat hij de gulle gave zou besteden voor die restauratie vertelde hij dat tegenover de kapel een café met terras was en dat we hem bij een bezoek aan Leivere daar konden treffen, genietend van onze fooi.
Volgens uw verslaglegger was deze excursie zeer geslaagd en kunnen de deelnemers terugzien op een leerzame, nuttige en gezellige dag.
