Foto’s en tekst: Wil Filott
Op 9 mei 2026, vond de voorjaarsexcursie van de Aldenborgh, LGOG, kring Weert en GHK “Land van Thorn” plaats. De weergoden waren ons deze keer, evenals bij de vorige excursies naar Mechelen en Sint-Truiden, weer uitermate goed gezind. Met een met 56 deelnemers nagenoeg volle bus werd koers gezet naar Dordrecht. Op de bok zat Paul uit Leivere.
Exact op de geplande tijd arriveerde de bus op de uitstapplaats in Dordrecht, waar we werden afgehaald door Jan Stal van Stadswandelingen Dordrecht. Na een korte wandeling konden we in het etablissement “Dordts Genoegen” genieten van een kop koffie of thee en een stuk appeltaart, desgewenst aangevuld met een flinke dot slagroom.
Een deel van het gezelschap aan de koffie met appeltaart
De stadswandeling
Het gezelschap was al vooraf door de organisatie in vier groepen verdeeld zodat we snel van start konden gaan voor een stadswandeling. Uw verslaglegger kan alleen verhalen van zijn indrukken in zijn groep met als gids Mark Benjamin.
Mark vertelde dat Dordrecht de oudste stad van Holland is, al is daarover nog strijd met het nu in Noord-Brabant gelegen Geertruidenberg. De naam Dordrecht is afgeleid van het stroompje Thuredrith. De eerste bebouwing vond plaats op de dijken van het stroompje. Hoewel Dordrecht ver van de Noordzee ligt, reiken de getijden van de zee tot in de stad. Ook hoogwater van de Rijn heeft invloed. Er is af en toe wat wateroverlast maar tot grote problemen leidt dat niet. In de Voorstraat zijn uit voorzorg bij de woningen haken aangebracht, waarin bij dreigende overstroming vloedplanken geplaatst kunnen worden
Door een met een smal huisje overbouwde steeg, genaamd de Donkere Steiger, bereikten we de Hofstraat. Daar staat sinds enkele jaren een meer dan levensgroot standbeeld van Willem van Oranje. Het idee om een standbeeld voor Willem van Oranje te plaatsen ondervond in de Dordtse samenleving weerstand. Er werd een actiegroep opgericht met de naam “ikwillemniet”. Ondanks een door velen ondertekende petitie tegen het beeld is het er toch gekomen.
Standbeeld Willem van Oranje
In een deel van de Hofstraat staan oude huizen met trapgevels. Dat deel is vaak gebruikt als decor bij filmopnames.
Hofstraat
Aan het einde van de Hofstraat ligt het voormalige Augustijnenklooster. Dat is in de Nederlandse geschiedenis bekend geworden omdat in dat gebouw de eerste vrije Statenvergadering van Holland plaatsvond. Deze vergadering was de eerste Statenvergadering die bijeengeroepen werd buiten de koning om. In die vrije Statenvergadering werd door twaalf Hollandse steden koning Filips II van Spanje afgezworen en Willem van Oranje tot stadhouder aangesteld.
Op de plaats van de huidige Dordtse dependance van de Rechtbank Rotterdam stond vroeger de Kloveniersdoelen. In 1618 en 1691 werd in de Kloveniersdoelen de zogenaamde Dordtse Synode gehouden. Deze synode vormde het strijdtoneel tussen de Preciezen (streng, orthodox) en de Rekkelijken (flexibel, ruimdenkend) in het protestantisme. De Preciezen wonnen de strijd. Tijdens de Dordtse synode werd besloten tot een vertaling van de Bijbel in de landstaal. Dat heeft geresulteerd in de zogenaamde Statenbijbel, die veel invloed heeft gehad op de Nederlandse taal.
Plaquette Synode van Dordrecht
Van de Voorstraat leidt een smal steegje met hoogopgaande, naar binnen hellende muren naar de haven: de zakkendragersstraat, de op een na smalste straat van Dordrecht. Als er een schip met handelswaar in de Wijnhaven aanmeerde, werd er een klok geluid, die nog steeds aan het begin van de zakkendragersstraat hangt. De leden van het zakkendragersgilde werden daarmee opgeroepen om zich te melden voor het dragen van de zakken met handelswaar naar de pakhuizen. Het werk werd verdeeld door middel van dobbelen.
Zakkendragersstraat
In de Wijnstraat, waarvan de naam eraan herinnert dat Dordrecht ook belangrijk was voor de invoer van wijn, staat een mooi pand uit 1556, genaamd “Dit is in Bevereburch”. Het pand is gebouwd door de belangrijke Dordtse familie Van Beveren, wier naam ook terug te vinden is in de Grote Kerk.
Een ander oud pand in de Wijnstraat is `t Zeepaert. De naam van het pand heeft niets te maken met het waterdier ‘zeepaardje’ maar met het beroep van de eigenaar, een zeepzieder.
Huis Dit is in Bevereburch
Huis `t Zeepaert
Een van de belangrijkste monumenten van Dordrecht is de Groothoofdspoort. De poort ligt aan het Groothoofd, lang een belangrijke aanlegplaats voor schepen. De poort vormde de verbinding tussen de haven en de stad. Aan de waterzijde van de poort is in een medaillon de stedemaagd afgebeeld. Het medaillon is omlijst met wapens van Hollandse plaatsen.
De Groothoofdspoort aan de waterzijde
In de Wolweverstraat bevindt zich het prachtige patriciërshuis De Meerminnen.
Raam boven de toegangsdeur huis De Meerminnen
Dordtenaren hebben de bijnaam schapenkoppen. Volgens de gids ligt de oorsprong daarvan in de volgende gebeurtenis.
Dordrecht hief hoge belastingen op de invoer van goederen, onder andere van schapen. Een tweetal inwoners bedacht een mooi plannetje om die belasting te ontduiken. Zij kochten buiten de stad een schaap en trokken het beestje kleren aan. De opzet was het schaap bij de poort rechtop tussen hen in te laten lopen en zo bij de poortwachters de indruk te wekken dat zij een kind bij zich hadden. Het plannetje was bijna gelukt maar voordat ze de poort gepasseerd waren begon het schaap te mekkeren. De smokkelaars werden gearresteerd. De Dordtenaren hebben sindsdien de bijnaam schapenkoppen.
Een groep deelnemers op de Roobrug met zicht op de Nieuwe Haven en de Grote Kerk
Op de Visbrug bezichtigden we het monument voor de Gebroeders de Witt, geboren in Dordrecht en om politieke reden gelyncht in het rampjaar 1672 (trefwoorden: redeloos, reddeloos, radeloos) te Den Haag.
Standbeeld voor Johan en Cornelis de Witt
De stadswandeling eindigende voor onze groep bij het stadhuis, waar speciaal voor ons een bruidspaar poseerde op de trappen van het stadhuis.
Stadhuis Dordrecht
De Grote Kerk
Na de lunch stond een bezoek aan de Grote Kerk op het programma. De gids van onze groep was Jan Verschoor.
Hij vertelde dat de bouw van de toren niet zonder problemen verliep. Toen de toren een hoogte van 59 meter had bereikt, ontstond er beweging in de toren. De toren, gebouwd op drassige grond begon over te hellen. Hij stond 2.25 meter uit het lood. Men was genoodzaakt te stoppen met de bouw. In 1626 werden er nog vier wijzerplaten geplaatst die de toren zijn karakteristieke aanblik geven. De toren is sinds de Franse tijd eigendom van de burgerlijke gemeente. De kerk is eigendom van de Protestantse Kerk in Nederland.
De toren stond, naar bleek bij een restauratie, op een fundering van dikke eikenhouten balken. De balken waren gebroken waardoor de toren scheef was komen te staan. In de jaren twintig van de vorig eeuw is een betonnen fundering onder de toren aangebracht, waardoor deze nu stabiel is.
De Grote Kerk
De Grote Kerk was oorspronkelijk een Rooms-Katholieke kerk. In 1572 kwam hij in protestantse handen. Er is geen beeldenstorm geweest maar de heiligenbeelden zijn toen wel verwijderd. De haken waarmee de beelden vastgezet waren zijn nu nog zichtbaar. De gebrandschilderde ramen werden ook verwijderd. Ze zijn vervangen door blank glas. De prachtige koorbanken zijn bewaard gebleven. De kerk is verdeeld in een “katholiek” gedeelte en een protestants deel, gescheiden door een koperen koorhek. Dat koorhek is gebouwd met geld van een legaat van een zekere Diodati, een in Nederlands-Indië rijk geworden Dordtenaar in Batavia.
Koperen koorhek
In de vensters rond het koor zijn weer gebrandschilderde ramen aangebracht. In de Jeruzalemskapel zijn in het begin van de 20ste eeuw drie gebrandschilderde “wereldse” ramen geplaatst, geschonken door de familie Stoop. In de ramen worden drie rampen afgebeeld die Dordrecht in de 15de eeuw hebben getroffen: de Sint Elisabethsvloed (links), de Grote Brand (midden) en de aanval van Kabeljauwers met schepen, waar onder een lading hout soldaten waren verborgen (rechts).
“Wereldse “ramen
Op de vloer van de kerk liggen nog veel grafzerken. Van bijna alle zerken zijn de afbeeldingen op wapenschilden weggebeiteld op last van de overheid tijdens de Bataafse Republiek. Die afbeeldingen werden strijdig geacht met het gelijkheidsbeginsel uit de Franse revolutie. Er is nog een fraaie ongeschonden grafsteen van Mr. Ocker. Gevaerts te bewonderen.
Grafzerk Mr. Ocker Gevaerts
Een blikvanger in de Grote Kerk is de prachtige marmeren preekstoel met Bijbelse afbeeldingen, geschonken bij legaat door Hendricus van der Vugt. De preekstoel wordt bekroond door een mahoniehouten klankkast. De trap naar de kansel is voorzien van een koperen trapleuning waar twee jaar aan is gewerkt.
Preekstoel
De rondleiding eindigde met een blik op het orgel. Volgens de gids is een organist pas “geslaagd” als hij op dit orgel heeft gespeeld. Probleem is wel dat het orgel vaak ontstemd raakt door het vochtige klimaat in de kerk, waar geen verwarming aanwezig is.
Orgel
Na afloop van het excursieprogramma was er voor de deelnemers nog voldoende tijd en gelegenheid om te genieten van het mooie weer en een drankje. Iedereen was toch op tijd bij de bus.
Paul kon na een discussie met een lijnbuschauffeur om half vijf de bus starten voor de thuisreis. Vanwege wegwerkzaamheden in Dordrecht en op de A16 kregen we nog een sightseeing door de stad en een tochtje door de Betuwe. Na het passeren van de Maas trakteerde Paul het gezelschap op waargebeurde (?) verhalen uit zijn chaufeursloopbaan. De gemene deler daarvan was dat ze allemaal op een hilarische wijze eindigden. Het gelach in de bus was dan ook niet van de lucht.
Namens de deelnemers werd Paul bedankt met enveloppe met inhoud. Hij vertelde dat er veel geld nodig was voor de restauratie van een kapel in Leivere. Terwijl iedereen dacht dat hij de gulle gave zou besteden voor die restauratie vertelde hij dat tegenover de kapel een café met terras was en dat we hem bij een bezoek aan Leivere daar konden treffen, genietend van onze fooi.
Volgens uw verslaglegger was deze excursie zeer geslaagd en kunnen de deelnemers terugzien op een leerzame, nuttige en gezellige dag.
