Lezing – Van zoenkruis tot guillotine: misdaad en straf in onze regio (16de–19de eeuw) – 26 januari 2026

Aan de hand van een reeks goed gedocumenteerde casussen belicht spreker Thieu Wieërs de historische evolutie van misdaad, misdrijf en straf in onze regio. Daarbij gaat de aandacht niet alleen uit naar de gepleegde feiten, maar ook naar de betrokken personen: zowel daders als slachtoffers die uit dit gebied afkomstig waren.

Een centrale vaststelling is dat de aard van de misdrijven doorheen de eeuwen opvallend weinig veranderde, terwijl de opvattingen over schuld, boete en bestraffing ingrijpende transformaties ondergingen.

De lezing behandelt onder meer het gebruik van pelgrimages als straf- of verzoeningsmiddel, met bestemmingen als Jeruzalem, Rome en Compostella, maar ook meer regionale bedevaartsoorden zoals Wilsnack en Keulen. Daarnaast komt een “peijs” in Neeritter uit 1538 aan bod, evenals de oprichting van een zoenkruis na een dodelijk geweldsdelict.Verder wordt stilgestaan bij de vrouwengratie in Thorn van 15 mei 1651 naar aanleiding van een moordzaak, en bij de brandstichting in de Uffelsemolen en de moord op een dienstmeid door Jacobus Hallen, met bijzondere aandacht voor de gerechtelijke afhandeling in 1726.

Een belangrijk onderdeel vormt de bespreking van de bokkenrijderszaken uit Thorn en Geistingen (1785) en uit Neeroeteren (1790), met een late uitloper in Antwerpen in 1793. Deze dossiers maken duidelijk hoe sterk de rechtspraktijk kon verschillen tussen de lokale schepenbanken en het later ingevoerde Franse gerecht.

Ten slotte komen de guillotinering van drie inwoners uit het kanton Maaseik in Luik in 1798 aan bod – een primeur in de regio – evenals een late brandbrief uit 1822, geschreven door Mathijs Verkennis uit Hunsel aan Simon Bullens uit Stramproy.

Samen tonen deze voorbeelden een langzame maar fundamentele verschuiving: van openbare en vaak gruwelijke lijfstraffen naar vrijheidsstraffen, die de opkomst markeren van een moderner en meer gecodificeerd strafrecht. Met deze lezing deelt Thieu Wieërs zijn kennis en inzichten met ons, en nodigt hij uit tot een verdiepend begrip van het verleden van onze streek.

 

Spreker Thieu Wieërs

De heer Thieu Wieërs (Geistingen, 1942) was wiskundedocent bij het toenmalige Kruisherencollege in Maaseik en bouwde daarnaast gedurende meerdere decennia een indrukwekkende reputatie op als heemkundige en genealoog. Hij geldt als een autoriteit op het vlak van de lokale en regionale geschiedenis van Midden-Limburg en Belgisch-Limburg.

Hij is al 20 jaar mede-animator van de Cultuurhistorische Zomer en is al jarenlang docent van cursussen genealogie, waarin hij zijn expertise en methodiek op een toegankelijke en didactische manier overdraagt aan een breed publiek. In december 2022 kreeg hij de Cultuurprijs van de gemeente Kinrooi en de gouden speld van het LGOG voor zijn jarenlange inzet voor erfgoed, cultuur en geschiedenis.

Door zijn grondig archiefonderzoek, talrijke publicaties en lezingen heeft hij een blijvende bijdrage geleverd aan het bewaren en ontsluiten van het lokale erfgoed. Zijn werk wordt gekenmerkt door historische nauwkeurigheid, inhoudelijke diepgang en een sterke betrokkenheid bij de gemeenschap.

 

Praktische informatie

Wat:	Lezing – Van zoenkruis tot guillotine: misdaad en straf in onze regio (16de–19de eeuw)
Datum:	maandag 26 januari 2026
Tijd:	19.30 uur
Locatie:	Brasserie-hotel Antje van de Statie, Stationsplein 1, 6001 CH Weert
Kosten:	5 euro (inclusief koffie/thee)