Het programma van de Cultuurhistorische Zomer 2025 is bekend. Het moge duidelijk zijn dat het succesvolle onderdeel Gluren bij de Buren niet ontbreekt. Alweer de negentiende editie, georganiseerd door stichting De Aldenborgh, Kring Weert van het Koninklijk Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap en Geschied- en Heemkundige Kring “Land van Thorn”.
Klik hier hier voor het programmaboekje met toelichting.
Alle activiteiten zijn GRATIS toegankelijk. Iedereen is van harte uitgenodigd om aan 1 of meerdere activiteiten deel te nemen.
Programma
dinsdag 8 juli 2025: Gluren bij de buren … in Beesel
dinsdag 22 juli 2025: Gluren bij de buren … in Stevensweert
dinsdag 5 augustus 2025: Gluren bij de buren … in Thorn
dinsdag 12 augustus 2025: Zomermiddag lezing ‘De Suisse terug van onder het stof’ door Xavier Lenaers in Sint Martinuskerk Kessenich
dinsdag 19 augustus 2025: Gluren bij de buren … in Budel-Dorplein
donderdag 21 augustus 2025: Lezing ‘De lokroep van de Grote stille Heide’ : industrie voor de vooruitgang en welstand !? in Bocholt
dinsdag 26 augustus 2025: Gluren bij de buren … in Valkenswaard
zondag 28 september 2025: Gezamenlijke Heemkundedag Leudal 2025
Wij hopen u ook dit jaar weer in groten getale te mogen verwelkomen bij de activiteiten van de Cultuurhistorische Zomer.
Ons gewaardeerd lid, Jac. Biemans (1963), heeft na 22 jaar de voorzittershamer van Heemkundekring De Baronie van Cranendonck overgedragen. Tot voor kort was hij werkzaam bij het Stadsarchief in ’s-Hertogenbosch.
Jac. Biemans.
Zijn passie voor geschiedenis is ongeëvenaard. Zelfs na zijn formele aftreden als voorzitter blijft hij betrokken bij de heemkundekring. Naast zijn drukke baan als archivaris heeft hij talloze geschiedkundige publicaties op zijn naam staan. Hij heeft meerdere keren lezingen verzorgd voor de Aldenborgh.
Op donderdagmiddag 21 augustus 2025 in Bocholt zal hij tijdens ons mini-symposium “De lokroep van de grote stille heide: Industrie voor de vooruitgang en welstand!?” spreken over de Zinkfabriek in Budel-Dorplein.
Wij willen Jac. hartelijk danken voor de prettige bestuurlijke samenwerking en nabuurschap de afgelopen decennia.
Op 2 mei 2025 hield professor Arnoud-Jan Bijsterveld zijn afscheidsrede getiteld “Radicaal voor het levensverhaal: Geschiedenis als narratieve verwerking” in de aula van Tilburg University. Hij was maar liefst vijfentwintig jaar hoogleraar Cultuur in Brabant. Maar ook in zijn vrije tijd was hij altijd doende met de streekgeschiedenis. We konden altijd rekenen op zijn uitgebreide kennis en ervaring, en op zijn enthousiasme en indrukwekkende netwerk.
Professor Arnoud-Jan Bijsterveld.
Daarnaast is hij al meer dan 40 jaar lid van de Aldenborgh/kring Weert van het Koninklijk Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap. Zijn Weerter roots spelen hier zeker een rol in. Zijn moeder, Ton Bijsterveld-Claessens (1938-2024), was een echte Weertse en publiceerde vele verhalen en gedichten in het dialect.
We wensen emeritus-professor Bijsterveld vooral toe dat hij kan genieten van zijn vrije tijd. En we hopen hem nog vaak te ontmoeten bij de activiteiten van de Aldenborgh.
Bestuur stichting De Aldenborgh
Fotovraag
Vraag: welke 22 jarige vrouw staat op de foto?
In de archieven van mevrouw Bijsterveld-Claessens zit deze foto uit eind 1898. Gemaakt door de Weerter fotograaf Brugman. Het is onbekend welke 22 jarige vrouw hierop staat. Weet u het antwoord, geef het door aan het secretariaat.
Met trots en dankbaarheid kijkt Peter Korten, voorzitter van stichting De Aldenborgh terug op het project Wieërter oorlogslaeve belaeve. “Alle onderdelen waren een groot succes en goed bezocht. Of het nu het educatief programma op de scholen was, de bevrijdingsfietstocht, re-enactment of de concerten.”
Onder auspiciën van De Aldenborgh opereerde de projectgroep Wieërter oorlogslaeve belaeve. Hierin waren vertegenwoordigd: een bestuurlijke delegatie van harmonie van het Heilig Hart Altweerterheide, het Weerter Mannenkoor en mannenkoor Eendracht uit Swartbroek. Aanvankelijk was dit project vijf geleden gepland, maar toen kon het vanwege de Coronapandemie geen doorgang vinden.
Educatief Programma – 1.000 leerlingen
In de periode 26 maart tot 22 mei werd voor de groepen 7 en 8 van 16 scholen voor basis- en speciaal onderwijs in de gemeente Weert het educatief programma over oorlog en vrede verzorgd. Het programma was ontwikkeld door de stichting Edumare uit Ittervoort. De basis vormde een digitale presentatie over de Tweede Wereldoorlog in Nederland in het algemeen en in Weert in het bijzonder. Naast foto’s werden er filmpjes getoond, niet alleen van de oorlog maar ook van de bevrijding. Verder was er een boekje geschreven over een militair uit een van de brigades die ons deel van Limburg bevrijd heeft. In dat boekje vertelt deze soldaat over zijn belevenissen van de Tweede Wereldoorlog en hoe de bevrijding in z’n werk is gegaan. Oud-docenten van de stichting Edumare alsook enkele educatieve vrijwilligers verzorgden de lessen op de 16 scholen.
Naast de digitale presentatie en het boekje namen ze attributen uit de Tweede Wereldoorlog mee naar de scholen. Een van de vrijwilligers had zich tijdens het verzorgen van de les in een origineel Amerikaans generaals uniform gehesen. Het lespakket zoals door de stichting Edumare ontwikkeld paste perfect in het programma over oorlog en vrede, waar de de meeste van de deelnemende scholen al mee bezig waren. In totaal hebben zo’n 1.000 leerlingen aan het lesprogramma deelgenomen. Zowel de leerkrachten alsook de scholieren waren erg enthousiast over onze aanpak.
Bevrijdingsfietstocht
Verdeeld over zes startplaatsen in en rondom Weert kon op zondag 4 mei tussen 10.00 en 14.00 uur worden gestart voor de bevrijdingsfietstocht. Deze was met zorg uitgezocht en deed onderweg locaties aan die in de Tweede Wereldoorlog een belangrijke rol hebben vervuld.
Engelse begraafplaats bij Sint Corneliuskerk Swartbroek
Monument kerkhof bij Sint Barbarakerk Tungelroy
Re-enactment
Op zaterdag 10 en zondag 11 mei kon men getuige zijn van een re-enactment van het strijdtoneel van de Tweede Wereldoorlog op het terrein naast het Franciscushuis op de Biest in Weert. Op een zo authentiek mogelijke wijze werd met behulp van kleding en gebruiksvoorwerpen uitgebeeld wat er gedurende deze periode in onze geschiedenis gebeurde. Dit was verzorgd door Frank Baens van de Historische Re-enactment vereniging Nederland (HRVN). Zo waren er onder andere: een kampement met originele voertuigen, wapens, officierstenten, parachutes en een fotograaf met originele camera’s. Het kampement was beide dagen geopend van 10.00 uur tot 16.00 uur en de toegang was gratis. Menigeen vergaapte zich aan aan al dit originele materieel.
Bevrijdingsconcert
Op zaterdagavond 10 en zondagmiddag 11 mei verzorgden de harmonie van het Heilig Hart Altweerterheide samen met het Weerter Mannenkoor en het mannenkoor Eendracht Swartbroek in het Franciscushuis aan de Biest in Weert een bevrijdingsconcert.
Hieraan was een repetitie van ruim ¾ jaar vooraf gegaan. Aan de hand van verhalen van Wieërter minse die de oorlog zelf hebben meegemaakt (geïnterviewd door cineast en filmmaker Peter Crins) werd de oorlogstijd en de bevrijding van Weert in beeld gebracht. De beelden werden ondersteund door muziek en zang.
In totaal werden 18 muzieknummers ten gehore gebracht. Op onderdelen werden deze versterkt door een violiste, een solo zangeres en enkele doeldelzakspelers. Zo’n 700 bezoekers genoten van deze geweldige concerten.
Uit de enthousiaste reacties bleek dat men enorm genoten heeft. Met trots kijken de organiserende verenigingen op dit geslaagde project terug.
Het was afgelopen week 425 jaar geleden dat Anna Walburgis van Nieuwenaer, gravin van Horn, overleed. De historica Anneleen Gabriels is momenteel bezig met het schrijven van een boek over deze bijzondere vrouw. De Aldenborgh zal dit boek uitgeven. Hier volgt alvast een bijdrage.
Anneleen Gabriels tijdens het symposium “De kat van huis en de duivel op het kussen – graaf Filips de Montmorency en zijn powervrouwen” op 22 augustus 2024 in Bocholt.
Waar Beyoncé vandaag de dag Who run the world? roept, keelt men allicht haar welbekende antwoord mee: “Girls”. De leuze lijkt misschien hypermodern, maar onthult een vergeten element, dat al veel ouder blijkt te zijn dan het nummer.
Portret van Anna Walburgis van Nieuwenaer, gravin van Horn. (Porträts berühmter Persönlichkeiten, Wenen).
In de negentiende eeuw ontstonden er enkele hardnekkige clichés over de rol van de vrouw in de samenleving. De vrouwelijke positie werd gereduceerd tot een louter passieve rol, bij voorkeur als stil en devotioneel, en de geschiedenis werd herschreven tot een “Vaderlandse” geschiedenis, in dienst van het patriottisme en het patriarchaat. Toch bleek die geschiedenis niet zo Vaders en ook niet zo Lands te zijn. Dat toont nieuw onderzoek naar gravin Anna Walburgis van Nieuwenaer aan. Een diplomatiek talent, die de grenzen tijdens de Tachtigjarige Oorlog wist te vervagen.
Tussen opstand en strategie: het politieke spel van Anna Walburgis van Nieuwenaer
Egmont (1522-1568) en Horne (1524-1568) zoals afgebeeld in De Geïllustreerde Geschiedenis van België van Eugène Hubert en Henri Moke (1885).
Anna Walburgis van Nieuwenaer (1522-1600) werd geboren als Duitse gravin, maar behoorde dankzij haar huwelijk met de graaf van Horn, Filips van Montmorency, tot de hoge adel van de Habsburgse Nederlanden. Al vroeg in haar huwelijk bleek dat Walburgis de politieke taal van haar tijd meesterlijk beheerste. Ze nam het domaniaal beheer van het graafschap op zich – haar echtgenoot was vaak afwezig – en verankerde zich in de hoogste netwerken van de Nederlanden. Religieus was ze overtuigd calvinistisch, maar, hoewel ze altijd trouw bleef aan het Nieuwe Geloof, speelde ze ook het spel van de reformatie geslepen mee naar gelang de situatie in haar gebieden.
Door haar positie als tussenfiguur in onderhandelingen en berichtgeving vormde ze een transregionale brug tussen de Nederlandse edelen en de Lutherse vorsten van het Heilig Roomse Rijk. Die onderlinge verwevenheid tussen de gebieden zou later cruciaal blijken in de Tachtigjarige Oorlog en zou Walburgis’ grootste troef blijven voor de rest van haar leven.
Op 5 juni 1568 sloeg het noodlot toe. Haar echtgenoot, de graaf van Horn, werd samen met zijn kompaan Lamoraal van Egmond onthoofd op de Grote Markt van Brussel in opdracht van de hertog van Alva. Ze vluchtte derhalve met haar schoonmoeder en vele andere Nederlandse edellieden naar Keulen, waar ze zich vooral bezighield met intellectuele bijeenkomsten rond de geloofskwesties.
Portret van Adolf II, graaf van Neuenahr, Moers en Limburg (1540-15 oktober 1589). (Museum Kurhaus Kleve).
Twee jaar later trouwde ze opnieuw met haar twintig jaar jongere achterneef, Adolf van Nieuwenaer en Meurs: een strategisch huwelijk met een gebiedsuitbreiding naar het graafschap Meurs en Limburg. Haar echtgenoot hielp ze mee op de posten van stadhouder van Gelderland en gouverneur van Utrecht. Daarnaast werd ze steeds gesteund door de Statengeneraal. Zo ook tijdens haar interventie in de Keulse oorlog (1583-1588).
Anna Walburgis van Nieuwenaer: Maurits’ geheime sleutel naar het Heilig Roomse Rijk
Dankzij de cruciale schenking van haar familiegoed aan prins Maurits van Nassau, gaf zij hem op het einde van haar leven een strategisch steunpunt in het Heilig Roomse Rijk – op dat moment grotendeels bezet door de Spaanse Habsburgers. Die voet aan wal bleek militair van doorslaggevend belang en leverde Maurits territoriale winst op, die later de onafhankelijkheid van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden zou ondersteunen.
Foto`s – tenzij anders aangegeven – en tekst: Wil Filott
Op 17 mei 2025 vond de voorjaarsexcursie van, LGOG, kring Weert, de Aldenborgh en GHK Thorn plaats. De weergoden waren ons deze keer, evenals bij de najaarsexcursie vorig jaar naar Breda, goed gezind. Vanwege het grote aantal aanmeldingen had de organisatie een bus met voldoende zitplaatsen gehuurd. Met een dubbeldeksbus (84 stoelen) werd koers gezet naar het Belgische Mechelen.
Bord Biest – Mechelen.
De Weertenaren in het gezelschap voelden zich bij het zien van dit straatnaambordje al snel een beetje thuis in Mechelen.
In Mechelen hoopten we na een korte wandeling snel te kunnen genieten van een kop koffie of thee en een stuk appeltaart in hotel Elisabeth. Die hoop op snelheid bleek ijdel. Iedere deelnemer aan de excursie werd geacht zelf voor koffie of thee te zorgen en dat ook nog aan een langzaam werkend koffiezetapparaat. De appeltaart werd wel aan tafel geserveerd. Voor de aankomst van de gidsen had iedereen toch van drank en spijs kunnen genieten en kon aan de stadswandeling begonnen worden.
Het gezelschap werd in drie groepen verdeeld voor een Bourgondische wandeling en een bezoek aan de kathedraal. Uw verslaglegger kan alleen verhalen van zijn indrukken in zijn groep met als gidsen Dirk en Marijke.
Uitleg Bourgondische rijk
In de lounge van hotel Elisabeth kregen we een uitgebreide uitleg over de wijze waarop Mechelen in het Bourgondische rijk terechtkwam. Maximiliaan van Oostenrijk en Maria van Bourgondië, Philips de Schone, getrouwd te Lier met de Spaanse Johanna de waanzinnige, en vader van de latere keizer Karel V passeerden de revue. Ook Filips de Goede, stichter van de nog steeds bestaande orde van het Gulden Vlies, werd ten tonele gevoerd. Iets langer werd stilgestaan bij Karel de Stoute getrouwd met Margaretha van York. Na diens overlijden koos deze Margaretha van York Mechelen als woonplaats. Zij stond haar onervaren stiefdochter Maria met raad en daad bij in het bestuur van de Nederlanden. Na de dood van Maria hield zij zich in Mechelen bezig met de opvoeding van Maria`s jonge kinderen, Karel V en diens zussen.
Onder het bewind van Karel de Stoute werd bepaald dat de Rekenkamer en het Opperste Gerechtshof van Bourgondië in Mechelen zouden worden gehuisvest. Door de aanwezigheid van deze instellingen werd Mechelen beschouwd als de juridische hoofdstad van de Nederlanden.Dankzij deze Bourgondiërs heeft Mechelen een rijke historie en kent het veel monumentale gebouwen.Deze uitleg over de Bourgondiërs ging gepaard met het tonen van foto`s van portretten van deze personen.
Stadswandeling
De stadwandeling begon bij de Sint Janskerk, vernoemd naar zowel Johannes de Doper als Johannes de Evangelist.
Aanbidding door de wijzen. Wikimedia commons”
Het was de kerk van de leden van het Opperste Gerechtshof. Deze leden waren gefortuneerd en konden het zich permitteren om een schilderij van Rubens, geschilderd door de meester zelf en niet door zijn leerlingen, te bestellen. Dit schilderij ”Aanbidding door de Wijzen” bevindt zich nog steeds in de kerk.
Hof van Busleyden.
Karel V kreeg in Mechelen les van Jeronimus van Busleyden, een bekend humanist en vriend van Thomas More, Erasmus en Adrianus, de latere Nederlandse paus. De humanisten wilden in die tijd, waarin misstanden in de katholieke kerk aan de orde van de dag waren, terug naar de bron, de oorspronkelijke teksten van de bijbel. Daarvoor was kennis nodig van Latijn, Grieks en Hebreeuws. Aan de universiteit Leuven werd het Collegium Trilingae opgericht.
Buste van Rembert Dodoens.
In de tuin van het Hof van Busleyden bevindt zich een buste van Rembert Dodoens, een beroemd botanicus, wiens Cruydeboeck eeuwenlang geraadpleegd is door plantkundigen.
Sint-Pieter-en-Pauluskerk.
De Sint-Pieter-en-Pauluskerk op de hoek van de Keizerstraat en Veemarkt is een kerk van de Jezuïeten geweest. De kerk werd een bedevaartsplaats nadat er als relikwie een splinter in een arm van Franciscus Xaverius was terechtgekomen. Na de opheffing van de Jezuïetenorde in 1773 werd de kerk een parochiekerk. De Latijnse naam voor de Jezuïetenorde is Societas Jesu, afgekort S.J. Volgens gids Dirk staat die afkorting ook voor Slimme Jongens.
Herinneringsteen bij de schouwburg.
Margetha van York had in Mechelen een enorm groot paleis. In een klein deel daarvan is thans de Stadschouwburg ondergebracht. In de muur van de Stadschouwburg is een herinneringsteen aangebracht.
Hof van Savoye.
Het Hof van Savoye was het laatste paleis waar Margaretha van Oostenrijk, landvoogdes van de Nederlanden, voor haar dood woonde. Het is sinds het begin van de 19de eeuw tot heden in gebruik als gerechtsgebouw.
Stadhuis, Belfort en Lakenhal – Wikipedia Commons.
Langs een weer opengelegde waterloop, Vliet genaamd, gingen we richting stadhuis. Met de bouw daarvan werd begonnen in de 16de eeuw. Het plan was om daarin de Grote Raad te huisvesten. Door gebrek aan geld is de bouw toen niet verder gekomen dan de begane grond. Pas begin 20ste eeuw is het voltooid met de bedoeling om er het postkantoor in onder te brengen. Dat is niet gebeurd. Tegenwoordig is het in gebruik als stadhuis. In de zijgevel is een groot aantal portretten aangebracht van heersers over Mechelen, van de Pepiniden tot en met de Bourgondiërs.
Programma na de lunch
Na de lunch bezocht onze groep de Sint Romboutskathedraal. Daar werden we onder welluidende orgelklanken welkom geheten door gids Marijke. Zij vertelde dat de kathedraal gotisch was met als belangrijkste kenmerken de spitsbogen, steunberen en het kruisvormige grondplan. Het interieur van de kerk heeft veel geleden door de beeldenstorm.
In de tijd van de aartshertogen Albrecht en Elisabeth werd de kerk heringericht. In die periode (onder meer twaalfjarig bestand) was de economie booming en was er weinig oorlogsgeweld. Daardoor kwam geld voor het interieur beschikbaar. Het hoogaltaar is in barokstijl opgetrokken in zwart en wit marmer. In een grafkelder voor het hoogaltaar zijn de bisschoppen van Mechelen begraven.
Hoogaltaar met de schrijn van Sint Rumoldus.
We hadden volgens de gids geluk. Bij het hoogaltaar stond vanwege de meimaand de schrijn van Sint Rumoldus opgesteld.
Schilderij martelingen van Sint Sebastiaan – van Sint Joris – Michiel van Coxie.
In de kerk bevindt zich een groot aantal schilderijen onder andere van Anthony van Dijck en Michiel van Coxie.
Van de schilder Michiel van Coxie bevinden zich twee grote drieluiken in de kerk, waarop de martelingen van Sint Sebastiaan resp. van Sint Joris zijn afgebeeld.
Preekstoel in Romboutskathedraal.
In de Sint Romboutskathedraal bevindt zich een imposante preekstoel, rijkelijk versierd met symbolische figuren en religieuze thema`s. De preekstoel is volledig vervaardigd uit massief binnenlandse eikenhout.
Muurschilderingen.
In kapellen rond het hoogaltaar zijn delen van oude muurschilderingen te zien. Helaas vaak in slechte staat. Geld voor herstel ontbreekt. Men beperkt zich tot zogenaamde zachte restauratie: niet herstellen maar veilig stellen van wat er nog is.
Einde
Na het cultuurhistorische programma was er nog tijd om op een terras of in een “stamineeke” te genieten van een drankje of ijsje. De terugreis naar Weert en Thorn verliep voorspoedig. Nadat de toren van de Sint Martinus in het blikveld verschenen was, werden de deelnemers aan de excursie bedankt voor hun deelname en het feit dat zij stipt op tijd bij de bus waren om de terugreis te aanvaarden. Aan chauffeur Wilfried werd een kleine attentie overhandigd.
Najaarsexcursie
De organisatoren van de excursie zullen zich binnenkort beraden over de bestemming en het programma van de najaarsexcursie. De leden van het LGOG, De Aldenborgh en GHK Thorn zullen daar tijdig een uitnodiging met informatie over ontvangen.
Er is een nieuwe brochure (Erfgoedsprokkel) uitgegeven door de Provincie Oost-Vlaanderen: Zottegem Egmontstad. marketing met een 16de-eeuwse graaf. Te downloaden op: file:///Users/arjannevanvoorst/Downloads/Erfgoedsprokkel-ZOTTEGEM-Egmontstad.pdf
Peter Korten verwelkomde de ongeveer 120 bezoekers bij brasserie-hotel Antje van de Statie in Weert voor een lezing over een cultuurhistorisch onderwerp. Hij kondigde de spreker van vanavond, dr. Frans Nies, aan als een geboren Weertenaar uit de Heiligenbuurt.
Frans Nies – kunsthistoricus
Frans Nies vertelde dat zijn lezing de titel had “Het einde der tijden voor ogen”. Hij zei dat de lezing enerzijds over het geloof in het einde der tijden met een climax in de late middeleeuwen zou gaan en anderzijds de benadering van het onderwerp door Hieronymus Bosch.
Hij was tot het onderwerp voor zijn proefschrift en deze lezing gekomen door de Spaanse monnik José de Siguenza. Deze heeft de kunstwerken beschreven van Hieronymus Bosch in de kunstverzameling van koning Filips II van Spanje in het Escorial. De Siguenza verdedigde rond 1600 Bosch en zijn werk tegen beschuldigingen van ketterij. In die tijd woedde er een hevige strijd tussen het katholicisme en het opkomend protestantisme. Bosch was lid van de Onze Lieve Vrouwe Broederschap in `s Hertogenbosch, dus van ketterij was geen sprake.
Detail ”Aanbidding door de koningen”.
In schilderijen van Bosch, zoals Het Laatste Oordeel, de Verzoeking van Antonius, de Hooiwagen en Tuin der Lusten, worden leden van de geestelijkheid niet al gunstig afgebeeld. Dat was overigens in die tijd niet bijzonder. Het bespotten van de geestelijkheid kwam veel voor. Reden daarvoor was de levensstijl van veel geestelijken.
In het drieluik “Aanbidding door de koningen” van Bosch zou de in de deur staande persoon de antichrist zijn. De kroon op zijn hoofd is een toespeling op de pauselijk tiara. Het afbeelden van de paus als antichrist zou een reactie op het gedrag van de geestelijkheid zijn. De antichrist werd gezien als een tegenspeler van Christus, voorafgaande aan het einde der tijden. Ook Maarten Luther, die in 1517 zijn stellingen aan een kerkdeur in Wittenberg spijkerde, was ervan overtuigd dat het einde der tijden nabij was.
Het einde der tijden in het christendom
In het Jodendom was er het geloof in de Messias. Deze zou op ieder moment kunnen verschijnen om de joden te bevrijden. Daarna zou er vrede zijn als voorportaal tot het einde der tijden.
In het vroegste Christendom beschouwden de gelovigen, opgegroeid in de joodse traditie, Jezus, de gekruisigde, als de Messias.In de vroegchristelijke tijd was er al sprake van de antichrist. In de tweede brief van Paulus aan de Tessalonicenzen staat: ”de tegenstander, die zich verheft boven al wat God heeft,… zo zelfs dat hij zich neerzet in Gods tempel en zich voor God uitgeeft”. In de brieven van Johannes wordt voor het eerst expliciet melding gemaakt van de antichrist: “Gij hebt gehoord dat de ‘antichrist’ moet komen. Inderdaad, er zijn nu al vele antichristenen opgestaan en daarom weten wij dat het laatste uur is aangebroken”.
In de Morgan Beatus, vervaardigd in Spanje, dat toen grotendeels onder Moorse invloed stond, wordt het vermoeden uitgesproken dat in de Islam de antichrist was te herkennen.
Christus en de antichrist, Lucas van Cranach.
In de 10de eeuw werd door de “Libelli de Antichristo” het denken over de antichrist in ruimere kring bekend. Vanaf de 10de eeuw werd er een koppeling gelegd tussen tegenslagen en de antichrist. In Italië was er de opkomst van de Fraticelli. Zij wilden de leer van Franciscus strikt uitvoeren. Pausen werden aangewezen als antichrist. Later ontstond de beweging van flagellanten; personen die zichzelf geselden in de hoop dat ze gespaard zouden worden bij de naderende catastrofe.
Rond 1400 is er sprake van het zogenaamde westers schisma, een tijd van pausen en tegenpausen. Het gedrag van de pausen stond lijnrecht tegen de leer van Christus. De paus werd dan ook beschouwd als de antichrist.
Luther ontpopte zich als een tegenstander van de paus. Luther was er stellig van overtuigd dat de paus de antichrist was en dat het einde der tijden nabij was.Hij vond in Lucas Cranach een medestander die de tegenstellingen tussen de leer van Christus en de praktijk in beelden weergaf. In de prent Christus en de antichrist toont hij enerzijds Christus die de voeten wast en anderzijds de paus die zich de voeten laat kussen.In het 5de Latheraans concilie begin 16de eeuw werd een verbod op uitingen over de antichrist en het einde der tijden uitgevaardigd.
De antichrist in de kunst
In de 11deeeuw werd in de kerk van de abdij van Saint-Foye te Conques een timpaan aangebracht die het laatste oordeel uitbeeldt.Deze voorstelling geldt als standaardiconografie voor latere afbeeldingen van het laatste oordeel.
Timpaan in de kerk van de abdij van Saint-Foye te Conques.
Stefan Lochner schilderde in 1435 een laatste oordeel met een scheiding van “goeden” en ”kwaden”. Daarin is in de rechterbenedenhoek duidelijk te zien dat de paus en een kardinaal, herkenbaar aan hun tiara en mijter, richting hel gaan. De “goeden” gaan geholpen door engelen naar de hemelpoort.
Laatste oordeel, Stefan Lochner.
Ook andere schilders, waaronder Hans Memling en Rogier van der Weyden, hebben schilderijen met als onderwerp het laatste oordeel vervaardigd.
Hieronymus Bosch heeft in zijn schilderij “Het laatste oordeel” een bijzondere wending gegeven aan het thema. Waar normaliter op dergelijke schilderijen aan de linkerzijde de “goeden” op weg zijn naar de hemel, heeft hij het aards paradijs met Adam en Eva afgebeeld. Lucas Cranach de oudere heeft een nagenoeg exacte kopie van dat schilderij gemaakt.
Het laatste oordeel, Hieronymus Bosch, Wenen.
In de schilderijen van Bosch van het laatste oordeel, die zich bevinden in Wenen resp. in Brugge, en in de Hooiwagen wordt in het linkerpaneel het aards paradijs afgebeeld. De middenpanelen beogen de mens weer te geven die alleen maar geïnteresseerd is in materiële zaken.
Een paneel van het schilderij Visioen van het hiernamaals van Hieronymus Bosch, vertoont enige overeenkomst met het eerder geschilderde Laatste oordeel van Dirk Bouts.
Laatste oordeel, Dirk Bouts.Visioen van het hiernamaals, Hieronymus Bosch.
Bouts was ook een voorbeeld voor andere schilders, bijvoorbeeld voor Het laatste oordeel van Jan Provoost.
Frans Nies sloot zijn lezing af met de opmerking dat de notie van het einde der tijden nog wel leeft in protestantse kringen, met name is zogenaamde evangelische kringen in de Verenigde Staten. Ter geruststelling van het publiek zei hij dat hij Donald Trump niet zag als de antichrist.
Vragen
Op een vraag uit het publiek over spreekwoorden in het schilderij de hooiwagen van Bosch antwoorde Frans Nies dat hij daar geen specifiek onderzoek naar had ingesteld. Wel toonde hij zich enigszins sceptisch over de neiging om afbeeldingen te duiden met spreekwoorden.
Een andere vraag ging over het ontstaan van het doemdenken. Volgens de spreker meende Augustinus dat hij leefde in het duizendjarig rijk dat voorafging aan het einde der tijden. De angst leefde vooral bij gewone mensen. De hogere geestelijkheid had niet veel op met doemdenken.
Op de vraag of her een samenhang was tussen het doemdenken in de middeleeuwen en rampen zoals de zwarte dood en de 100-jarige oorlog antwoordde Nies dat het doemdenken al dateerde van het begin van het christendom.
Het antwoord op de vraag of het geen bewuste politiek was geweest om angst te zaaien kon hij niet eenduidig beantwoorden omdat dat onzeker is.
Peter Korten dankte Frans Nies voor zijn interessante lezing.Hij deelde mee dat de harmonie St. Joseph uit Weert recent in een plaats gelegen tussen Asenraai en Horn een uitmuntend resultaat gehaald had met een score van 93%.
Peter Korten sloot af met enkele activiteiten in de maand mei.
Op 4 mei is er in het kader van 80 jaar bevrijding een gratis fietstocht in Weert Zuid, volgens de spreker het mooiste deel van Weert. De fietstocht voert verschillende oorlogsmonumenten onder meer het Lancaster-monument aan de Maaseikerweg, de oorlogsgraven in Swartbroek en het vredesmonument in Stramproy. Ook Tungelroy en Altweerterheide staan op het programma.
Op 10 en 11 mei vindt er – ook in het kader van 80 jaar bevrijding – een evenement plaats in het Franciscushuis aan de Biest: Wieërter oorlogslaeve belaeve. Beeld, muziek, toneel en persoonlijke verhalen brengen het oorlogsverleden tot leven. Oorlogsgetuigen delen hun indrukwekkende verhalen in unieke en nog nooit eerder vertoonde beelden van cineast Peter Crins. Kaarten zijn verkrijgbaar bij het Munttheater.
P.S. De in dit verslag opgenomen illustraties ter adstructie van de tekst zijn tijdens de lezing vertoond maar om kwaliteitsreden afkomstig van het internet.
In het kader van 80-jaar bevrijding wordt op zondag 4 mei 2025 de gratis fietstocht “Wieërter oorlogslaeve belaeve” georganiseerd. Deze fietstocht voert langs verschillende oorlogsmonumenten ten zuiden van Weert en Stramproy. Bij de monumenten vertellen lokale heemkundigen de bijbehorende oorlogsverhalen. Deelname is gratis.
Starten
Tijd: tussen 10.00 en 14.00 uur
Locatie: vanaf 6 locaties – bij de volgende monumenten:
monument Bocholterweg – Altweerterheide
Grave kruis – Grensweg Stramproy
molen Sint Jan – Molenweg 16 Stramproy
Hallifaxmonument – hoek Castertweg/Maaseikerweg
Engelse begraafplaats bij Sint Corneliuskerk – Ittervoorterweg 68a Swartbroek
monument op kerkhof bij Sint Barbarakerk – Tungelerdorpsstraat 66 Tungelroy
Op elk van deze plaatsen kunt u de route starten. Op elke locaties krijgt u informatie over de gebeurtenissen bij dit monument.
Routebeschrijving
Route gezien vanaf de Kerk in Altweerterheide:
Monument Bocholterweg -Altweerterheide
Oorlogsmonument Altweerterheide (1e stop)
Bocholterweg (richting België, halverwege:
Linksaf Pruiskesweg volg borden Nieuw Vosseven
Rechtsaf De Bobberden. Fietspad volgen richting Nieuw Vosseven
Achter Vosseven fietspad volgen richting knooppunt 87 tot aan:
Grensweg linksaf route 89 volgen
Monument Grave Kruis – Stramproy
Grave Kruis (2e stop)
Grensweg blijven volgen. Deze weg gaat over in Kapelstraat, Lochtstraat en Horsterweg.
Na 200 meter Horsterweg
Linksaf Crixstraat
1e kruising rechtsaf Kruisstraat
Op splitsing links aanhouden blijft Kruisstraat
Bij kruising rechtdoor Prinses Beatrixtraat. (Links Vredesmonument.)
Na monument Linksaf Karel Doormanstraat. Op het einde rechtsaf Bergerothweg bij Rotonde Maaseikerweg. Rechtdoor Wilhelminastraat. Deze blijven volgen tot de tentoonstelling Meulehuuske in de Sint Jansmolen.
Sint Jansmolen – Stramproy
Sint Jansmolen (3e stop)
Ca. 200 meter terug over Wilhelminastraat, t.h.v. voormalige Brouwerij Maes.
Rechtsaf Soutsweg. Linksaf Vloedmolenweg.
Rechtsaf Kievitspeelweg (kruising Tungelerdorpstraat oversteken) Kievitspeelweg vervolgen. Linksaf Castertweg tot aan het Hallifaxmonument.
Hallifaxmonument
Hallifaxmonument (4e stop)
Terug over Castertweg tot linksaf Vliegertstraat. Deze weg gaat halverwege over in deels verharde zandweg.
Linksaf Spechtebaan. Rechtsaf Breijbaan.
Breijbaan volgen tot de Ittervoorterweg in Swartbroek.
Engelse begraafplaats -Swartbroek
Engelse begraafplaats (5e stop)
Achter de kerk in Swartbroek
Ittervoorterweg richting Ell.
Rechtsaf Pelmersheideweg. Deze weg gaat over in Tungelerdorpsstraat.
Monument kerkhof bij Sint Barbarakerk – Tungelroy
Engelse graven kerkhof Tungelroy (6e stop)
Bij de kerk van Tungelroy ingang kerkhof met Engelse graven
Tungelerdorpstraat tot Maaseikerweg. Pas op met rechtdoor oversteken naar
Tuurkesweg.
Afslaan naar Wijffelterbroekdijk en deze volgen om vervolgens
Rechtsaf Heltenbosdijk te volgen tot
Linksaf de Zoomweg tot aan de kerk van Altweerterheide.
Deelname
Deelname aan de fietstocht geschiedt geheel voor eigen risico.
Deelnemers aan de fietstocht dienen zich te houden aan de Wegenverkeerswet en de daarop gebaseerde wetgeving, zoals het Reglement Verkeersregels en Verkeerstekens, tenzij door verkeersregelaars uitdrukkelijk anders wordt aangegeven.
De organisatie is niet aansprakelijk voor enige schade, hoe ook genaamd, die de deelnemer mocht lijden als gevolg van de deelname, tenzij deze schade het directe gevolg is van aan de organisatie toe te rekenen opzet of grove schuld.
De organisatie is op geen enkele wijze verantwoordelijk of (geldelijk) aansprakelijk voor ongevallen en/of ziekte van deelnemers of verlies en/of beschadiging van bezittingen.
Geniet van deze mooie fietstocht en Dank voor uw deelname!
Op 10 en 11 mei 2025: concert Wieërter Oorlogslaeve belaeve. Bestel hier uw kaarten.
Het project Wieërter oorlogslaeve belaeve” bestaat uit meerdere onderdelen. Eén ervan is een speciaal ontworpen educatief programma over de Tweede Wereldoorlog en de bevrijding. Doordat zowat alle basisscholen en scholen voor speciaal onderwijs in de gemeente Weert hieraan deelnemen is er sprake van een groot succes.
Educatief programma
De doelgroep (school)jeugd krijgt binnen het project bijzondere aandacht. Het is om verschillende redenen belangrijk dat de jeugd leert over de Tweede Wereldoorlog. Speciaal voor de groepen 7 en 8 heeft de stichting Edumare uit Ittervoort een volledig verzorgd educatief programma over oorlog en vrede ontwikkeld. In totaal maken een 15-tal scholen in de gemeente Weert gebruik hiervan. De lessen zijn verdeeld over de maanden april en mei. In totaal gaat het om z’n 850 leerlingen.
