Tongerlo is het enige kerkdorp van Groot-Bree, waarvan de dorpskern aan de oostzijde van de Zuid-Willemsvaart ligt.Dit kanaal, aangelegd in 1826, vormt aan de westkant de scheiding met Opitter. Het jaagpad langs het kanaal is geïntegreerd in het fietsroutenetwerk en uitspanning ‘De Kieper’ met terras biedt gelegenheid voor een aangename verpozing.

Tongerlo was op kerkelijk gebied een filiaal van Elen, dat oorspronkelijk tot het patrimonium van Sint Adelardus, neef van Karel de Grote, behoorde. Bij zijn dood in circa 826 ging zijn erfenis naar de benedictijnenabdij van Corbie (Picardië, Frankrijk). De graven Van Loon hadden de voogdij over de goederen van Corbie in deze streken. Zeker sinds de 13de -14de eeuw behoorde Tongerlo echter tot het domein van de graven Van Loon, dat in 1366 overging in de handen van de prins-bisschop van Luik. Op juridisch gebied viel Tongerlo onder de bevoegdheid van de schepenbank van het naburige Opitter, die Loons recht sprak en in beroep ging van het Oppergerecht van Vliermaal. De schepenbank zetelde beurtelings in Opitter en in Tongerlo.

Bezienswaardigheden

De gotische Sint-Pieterskerk uit de 15de en 16e eeuw werd op de fundamenten van een Romaanse kerk gebouwd. Een gedeelte is bewaard gebleven in de muren van het koor. Aan het einde van de 18de eeuw werd de kerk verbouwd. De toren werd gerestaureerd in 1868, de kerk in 1898 en in 1980 werd het geheel opnieuw volledig gerestaureerd. In het interieur is vooral het beeld van Maria met kind op de maansikkel belangrijk, een gesigneerd werk van Jan van Steffenweert.

Als beekdalzetting langs de oever van de Itterbeek zijn de twee resterende watermolens: de Keyartmolen (1139) en de Galdermansmolen (1633) vermeldingswaard. De eerste is van het onderslagtype, later vervangen door een turbine. De tweede werd gebouwd als oliemolen.

In Tongerlo staat ook het geboortehuis (einde Kerkhofstraat) van de romanschrijver Jaak Langens, de schepper van Rosse Lei. Deze figuur was een guitige kerel, die met zijn streken Tongerlo en omgeving in de ban hield. Een gedenksteen in de gevel verwijst naar de schrijver, die in 1892 in Tongerlo geboren werd. Jaak Langens overleed in 1965 in Merksem. Zijn meest bekende boek zijn ‘Rosse lei’, ‘Een leeuw uit de Kempen’ en ‘De kermis van tante Catho’. Merkwaardig is dat deze kleine gemeenschap meer schrijver kende: Jan Mathijs Ballings, Martinus Ballings, de erg omstreden Jaak Boonen, Lambert Engelen (borstbeeld aan de kerk) en Martinus Stoffels. Onderwijzer Jozef Theuwissen steunde dit literaire talent door samen met pastoor Steyvers een vrije bibliotheek op te richten, die later zou uitgroeien tot een modelbibliotheek onder de naam ‘Het Flambeeuwke’, nu het onderkomen van de Geschied- en heemkundekring Groot-Bree.

Praktische informatie

Aanvang: 19.00 uur
Locatie: Sint-Pieterskerk, Dorpsstraat 10 in Tongerlo
Parkeersuggesties: vrij parkeren op het dorpsplein en de parking achter de sporthal De Bongerd, Bosstraat 15 in Tongerlo
Deelname: gratis

Na ons zeer geslaagde reis naar Turnhout en Eersel zijn wij blij u weer een nieuwe excursie te kunnen presenteren, donderdag 27 juli a.s. naar Overasselt, Nederasselt en Grave.

Overasselt en Nederasselt

Ons lid Joerie Minses (Weert, 1980), burgemeester van Heumen, waartoe Overasselt en Nederasselt behoren, zal ons verwelkomen in museum De Lage Hof in Overasselt.

Mevrouw Annette Mengde, voorzitter van het Erfgoed Platform Heumen, zal vervolgens een inleiding houden over de geschiedenis van met name Overasselt, met als sluitstuk de Tweede Wereldoorlog. Aansluitend worden er filmbeelden getoond ter introductie op een rondrit met als thema de Tweede Wereldoorlog. Met onze gids Hans van Lanen gaan we naar Heumen waar we te horen krijgen wat er zich afspeelde tijdens de Tweede Wereldoorlog tussen de twee bruggen van Heumen en Grave. Eef van Hout, historisch onderzoeker, zal ons daar nog meer vertellen.

Daarna vervolgen we de bustour, onder andere langs de zogenoemde “Glider” opstelplaats. Op zondag 17 september 1944 vond in het kader van de bevrijdingsoperatie Market Garden in Overasselt en Nederasselt een van de grootste luchtlandingsoperaties aller tijden plaats. In de weilanden ten noorden van beide kerkdorpen landde toen het 504de Parachutisten Infanterie Regiment.

 

 

Na een lunch in agrarisch museum Lage Hof gaan we met de gids in de bus richting Grave langs Kroonwerk Coehoorn (1702) met een blik op Grave.

Grave

Daarna bezoeken we het Graafs Kazemattenmuseum. Hier begint de Peel-Raamstelling, een Nederlandse verdedigingslinie tussen Grave en de Belgisch-Nederlandse grens bij Lozen-Weert. Deze verdedigingslinie, die in 1939 werd aangelegd, is al op 10 mei 1940, de eerste oorlogsdag, gevallen. Aansluitend bezoeken we het Graafs Museum.

De uit 1688 stammende stadspoort Hampoort en de plattegrond uit 1649 van Grave van J. Blaeu.

Na het museumbezoek is er nog vrije tijd om een kijkje te nemen in de historische vestingstad Grave. Om 17.30 uur vertrekken we richting Weert.

Programma

Overzicht van het programma (tijden bij benadering):

07.45 uur: Vertrek vanuit Thorn, parkeerplaats sportpark Ter Koel, Ittervoorterweg 51
08.00 uur: Vertrek vanuit Swartbroek, Sint Corneliusplein (bij de kerk)
08.15 uur: Vertrek vanuit Weert, Kupers, Kelvinstraat 1, Kampershoek
09.30 uur: Aankomst in Overasselt; koffie en gebak in museum De Lage Hof
10.30 uur: Bustour met deskundige gidsen
12.30 uur: Lunch in museum De Lage Hof
13.30 uur: Vertrek met gids naar Grave
14.00 uur: Aankomst in het Kazemattenmuseum in Grave, aansluitend naar Het Graafs Museum.
Op eigen gelegenheid kan men dan de stad Grave bezoeken.
17.30 uur: Vertrek naar Weert
18.45 uur: Aankomst in Weert
19.00 uur: Aankomst in Swartbroek
19.15 uur: Aankomst Thorn

Deelname en kosten

Deelnemers die lid zijn van de GHK ‘Het Land van Thorn’, het LGOG of de Aldenborgh betalen een bedrag van € 60,00, niet-leden betalen € 70,00. In de deelnemersbijdrage zijn begrepen: de kosten van de bus, koffie met gebak, lunch, gidsen, entree musea en fooi voor de buschauffeur.

Museumkaarthouders krijgen de reductie bij de musea achteraf teruggestort. Neem dus uw Museumkaart mee.

De verschuldigde deelnemersbijdrage dient bij opgave van deelname gelijktijdig voldaan te worden door overschrijving op bankrekening NL31 RABO 01769 68334 ten name van Stichting de Aldenborgh.

Er zijn voor deze excursie slechts 50 plaatsen beschikbaar.  Bij overboeking hanteren we de volgorde van aanmelding. Gezien de te verwachten belangstelling is aanmelding per omgaande aan te bevelen. Doe het dus liever vandaag dan morgen, maar in elk geval vóór 21 juli a.s.

Indien u na aanmelding/betaling om de een af andere reden alsnog moet afzien van deelname en indien de organisatie geen deelnemers op de wachtlijst heeft staan, dient u zelf voor vervanging te zorgen. Teruggave van de deelnemersbijdrage is niet van toepassing.

Aanmelding

De aanmelding voor deelname aan de excursie dient te geschieden op één adres en wel bij de secretaris van de Aldenborgh, de heer Paul Lammeretz, en wel via het e-mailadres: info@dealdenborgh.nl.

U vermeldt in uw aanmelding:

• naam/namen van de deelnemer(s)
• wel/geen lid GHKT, LGOG of vriend Aldenborgh
• opstapplaats
• eventuele dieetwensen

Deze excursie is georganiseerd door voorzitter Peter Korten. Voor meer informatie: 06-53284665.

 

 

 

 

Dinsdagavond 4 juli vond de aftrap van de Cultuurhistorische zomer 2023 plaats in Altweerterheide. De belangstelling voor de geschiedenis van dit jongste en groenste kerkdorp van Weert was groot. De kerk was helemaal vol met bijna 250 bezoekers. Menig pastoor zou jaloers zijn op zo’n grote opkomst.

Na toespraken van Peter Korten, Ron Peeters van de organiserende dorpsraad Altweerterheide en de ‘burgemeester van Altweerterheide’, mr. Vlecken, volgde een rondleiding in groepen door en in de omgeving van het dorp. Op een aantal plaatsen vertelden deskundige en enthousiaste inleiders over de ontstaansgeschiedenis van Altweerterheide. Het gebied bestond eeuwenlang uit bos, hei en moeras. Pas begin 20ste eeuw werd begonnen met de ontginning van de woeste gronden. Na aankoop van de grond door kapitaalkrachtige lieden werd door arbeiders met schop en ploeg de ontginning ter hand genomen.

 

   

Een belangrijk persoon voor Altweerterheide was `Bolle Jan`, Jan Henderiks. Bolle Jan was een ondernemend persoon. Hij kocht eind 19de eeuw een lading bollen in een gezonken schip te Rotterdam, vermengde de bollen met graan en verkocht dat mengsel met flinke winst aan boeren. Mede met het geld dat hij daarmee verdiende, kocht hij bos en heidegrond in Altweerderheide. Na ontginning daarvan werden daarop boerderijen gebouwd. Nu resteren daarvan nog Klein Karelke, dat helaas in slechte staat verkeert, en Groot Karelke. Enthousiaste vrijwilligers zijn nu bezig het ´ bakkes` bij Klein Karelke opnieuw op te bouwen. Groot Karelke is al 100 jaren in het bezit van de familie Schram, die er vanaf het begin tot nu het veehouderijbedrijf heeft uitgeoefend.

 

Een ander onderwerp dat ter plaatse werd toegelicht waren de geschiedenis van café De Paol en het belang van dit etablissement voor de gemeenschap. Helaas is De Paol recent definitief gesloten. Ook de avonturen van Charles Scheefhals die voor de eerste wereldoorlog een groot warenhuis in Sint Petersburg in Rusland had met 1000 werknemers en wiens grafkelder zich op het kerkhof van Altweerterheide bevindt, kwamen aan bod.

In de kerk werd de geschiedenis van het merkwaardige Mariabeeld in de kerk uit de doeken gedaan. Naast de meer recent historie van het jonge Altweerterheide konden de deelnemers ook letterlijk een blik werpen op de aardlagen onder Altweerterheide zoals die zich in de loop van miljoenen jaren hebben gevormd.

 

De Dorpsraad van Altweerterheide en de talrijke bezoekers kunnen terugzien op een geslaagde avond met een gezellige nazit in de sporthal, mede dankzij de inzet en enthousiasme van vele vrijwilligers.

De volgende Gluren bij de buren is op 18 juli in Tongelro bij Bree.

De zeventiende jaargang van de Cultuurhistorische Zomer 2023 van geschied- en oudheidkundig genootschap De Aldenborgh start dit jaar met Gluren bij de buren … in Altweerterheide op dinsdagavond 4 juli 2023. Deelname is gratis. Na een korte historische inleiding in de kerk gaan we het jongste kerkdorp van Weert bezichtigen. Dit allemaal in samenwerking met de dorpsraad Altweerterheide.

Het dorp telde in 2022 ongeveer 1060 inwoners en heeft een oppervlakte van 3.000 hectare. Altweerterheide is vooral een agrarisch dorp. Het dorp dankt zijn naam aan het bos-, moeras- en heidegebied in het zuidwesten van Weert. Alt betekent oud, Weerter stamt af van de stad Weert en heide van de heidegronden; letterlijk vertaald is het dus Oudeweertseheide.

De ontginning van het gebied rond Altweerterheide is pas begonnen in het begin van de twintigste eeuw. Dit leidde tot de bouw van verschillende boerderijen in het gebied. In de nabijheid bestond een kapel uit 1723. Later ontstond er een echte woonkern met het houten kerkje uit 1925 als centraal punt. Tot aan de Tweede Wereldoorlog woonden er slechts enkele tientallen gezinnen in de kleine woonkern rond de parochiekerk.

Na de oorlog trokken veel jongeren uit het dorp weg om in de stad beter werk te zoeken. Dit zorgde voor een leegloop van het dorp. Na de oorlog werd er een grensovergang met België geopend en werd er een verharde weg aangelegd, de Bocholterweg. Hierdoor ontstond er een route van België naar Weert, waar veel Belgische arbeiders dankbaar gebruik van maakten. Maar ook veel Nederlanders, die werkten in de steenkoolmijnen in België, kozen vaak de weg door Altweerterheide. Nu is Altweerterheide vooral bekend als het groene hart van Weert stad in het groen. Met prachtige wandel- en fietsgebieden waarvan we deze avond een stukje van meekrijgen.

Tijdens gluren bij de buren zal er aandacht zijn voor de binnenlandse migranten en pioniers die naar Altweerterheide kwamen, de opbouw van het landschap, een bijzonder Russisch verhaal, de ontstaansgeschiedenis van De Paol en het Bakkes van Klein Karelke in combinatie met Bolle Jan.

Na afloop kan er in de kantine van Sportpark Op den Das nog nagepraat worden.

Aanvang:	19.00 uur
Verzamelpunt:	kerk H. Hart van Jezus Bocholterweg 112 6006 TN Altweerterheide-Weert
Parkeersuggestie:	Sportpark Op den Das Bocholterweg 89 6006 TL Weert In de kantine van Sportpark Op den Das eindigt ook de avond.
Deelname:	gratis

 

Programma Cultuurhistorische Zomer 2023

Hieronder staan alle activiteiten van de Cultuurhistorische Zomer 2023

 

Wanneer Wat 04-07-2023 Gluren bij de buren……Altweerterheide 18-07-2023 Gluren bij de buren……Tongerlo 27-07-2023 Dagtocht Heumen-Grave 01-08-2023 Gluren bij de buren……Swalmen 08-08-2023 Gluren bij de buren……Wessem 17-08-2023 Symposium Bocholt over de Zuid-Willemsvaart 22-08-2023 Gluren bij de buren……Hunsel

Maar liefst 55 Weerterlogen leverde de laatste aflevering gisteravond op van Aldenborghs voorjaarscursus Weerterlogie bij Antje van de Statie in Weert. De stilte van de coronajaren heeft de honger naar Weerter historie bepaald niet gestild. Integendeel, de cursus kent inmiddels een voorjaars- én najaarsversie om te kunnen voldoen aan de groeiende belangstelling. Dan weet je wat van je stad.

 

Weert e.o. telt al ruim 550 Weerterlogen, de jongste is 15 en de oudste 82. Voor alle leeftijden dus! Wie wordt dit najaar de 600^e Weerterloog? In een serie van acht dinsdagavonden verzorgen enkele enthousiaste experts een gevarieerde introductie in cultuur en geschiedenis van Weert. Elke reeks eindigt met de feestelijke installatie van de nieuwe Weerterlogen, die een passend getuigschrift ontvangen.

Voor wie?

De avondcursus Weerterlogie staat open voor iedereen met belangstelling en een warm hart voor Weert. Er is geen vooropleiding vereist. De opgedane kennis biedt ook een solide basis voor cultuurhistorisch actieve leden van diverse verenigingen. Met de opgedane kennis kan iedereen na afloop bijvoorbeeld familie en vrienden rondleiden door Weert en zo samen nog meer genieten van de stad en regio.

Cursusdata Weerterlogie najaar 2023:

03 oktober                dr. Henk Hiddink                    – prehistorie en oudheid

10 oktober                 dr. Jos Wassink                    – zeventiende en achttiende eeuw

17 oktober                 drs. John van Cauteren        – middeleeuwen / Tachtigjarige Oorlog

24 oktober                 dr. Joost Welten                    – Franse tijd

31 oktober                 Peter Korten                         – negentiende eeuw

07 november             drs. John van Cauteren         – Weerter kunst

14 november             drs. Theo Schers                   – twee wereldoorlogen en interbellum

21 november             drs. Frits Nies                        – opbouw en afbraak na WO II

 

Tijdstip:                     19.00 – 21.00 uur

Cursuslocatie:           Antje van de Statie, Stations[plein 1, 6001 CH Weert

 

Deelnameprijs:          € 121,-  (betaling geldt als inschrijving).

Aanmelden:               door overmaking van € 121 op bankrekening

NL31RABO0176968334 t.n.v.  stichting De Aldenborgh Weert onder vermelding van ‘cursus’ en uw naam.

Deelname ook graag doorgeven aan ons secretariaat via info@dealdenborgh.nl

Kijk verder op: www.dealdenborgh.nl

Sinds eind 19^de eeuw wordt 1 mei als Dag van de Arbeid aangemerkt. Ook in Weert wordt op die dag in bepaalde kringen de Dag van de Arbeid gevierd. Een mooie aanleiding om prof. dr. Jan Lucassen uit te nodigen om op maandagavond 1 mei 2023 voor ons een lezing te houden over de geschiedenis van arbeidsverhoudingen. Aanvang 19.30 uur in Brasserie-hotel Antje van de Statie, Stationsplein 1 in Weert. Toegang is gratis.

Tijdens de lezing zullen ook twee toepasselijke korte films – over de lakenstad Weert en de aanleg van het spoor – van ons lid, cineast Peter Crins uit Leveroy, vertoond worden. U zult weer bekende gezichten zien en horen spreken over het verleden.

Het onderwerp van de lezing

Professor Jan Lucassen heeft recent een boek geschreven over de geschiedenis van werk en arbeidsverhoudingen. Dat boek is het resultaat van jarenlang onderzoek. Het boek, getiteld “The Story of Work: A New History of Humankind”, is in 2021 gepubliceerd door Yale University Press. Dit boek kreeg veel lovende kritieken in de internationale pers. In 2022 verscheen de Nederlandse vertaling hiervan met als titel “De wereld aan het werk. Van de prehistorie tot nu”. Dit boek is tijdens deze avond te koop.

 

 

 

 

 

 

 

Jan Lucassen zal ons vertellen over de noodzaak van werken en de ontwikkeling van werk: van de prehistorische jager/verzamelaar tot de kantoormens in de huidige tijd met onder andere internet. Hij zal daarbij aandacht besteden aan de wijze waarop werk georganiseerd is en de rol van de mensen daarbij: in het huishouden, de stam, de stad en de staat. Ook de verdeling van het werk tussen man en vrouw, de invloed van geld en de opkomst van vakbonden komen aan de orde. Arbeidsmigratie, slavernij en arbeidsverhoudingen zijn andere onderwerpen.

De spreker

Jan Lucassen (1947) is in Meijel geboren als oudste zoon van onderwijzer Leo J. Lucassen en diens vrouw Maria Crijns.

Opgegroeid in een katholiek milieu, wilde Jan aanvankelijk missionaris in Afrika worden. Als twaalfjarige ging hij naar de seminarieschool van de Congregatie van de Heilige Geest aan de Coenraad Abelstraat in Weert. Op deze streng gereglementeerde kostschool kwam hij tot de conclusie dat het priesterschap en een celibatair leven niets voor hem was.

In plaats van het Groot Seminarie koos hij in 1966 voor de studie archeologie aan de universiteit van Leiden. In Leiden verruilde hij al snel archeologie voor geschiedenis. De liefde voor geschiedenis had hij niet van een vreemde. Samen met zijn vader heeft hij publicaties verzorgd over de lokale geschiedenis van zijn geboortestreek. In een daarvan, “De arbeiders aan het Grand Canal du Nord, het traject Weert-Meijel-Venlo”, uit 1983, blijkt al zijn liefde voor het onderwerp van deze lezing.

In 1973 behaalde hij zijn doctoraal met als hoofdvak sociale en economische geschiedenis. Na een kort intermezzo als docent aan een lerarenopleiding, werd hij wetenschappelijk onderzoeker aan de universiteit in Utrecht. In 1984 promoveerde hij op een proefschrift over arbeidsmigratie in Europa tussen 1600 en 1900.

Sinds 1990 is Jan Lucassen bijzonder hoogleraar Internationale en Comparatieve Sociale Geschiedenis aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Van 1988 tot 2000 was hij onderzoeksdirecteur van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis. Hij is lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen.

Praktische informatie

Wat: Lezing over de geschiedenis van arbeidsverhoudingen
Wanneer: maandag 1 mei 2023
Tijd:19.30 uur (deelname gratis)
Waar: Brasserie-hotel Antje van de Statie, Stationsplein 1 in Weert

Recent is het weefgetouw door vrijwilligers van Heemkunde Stramproy gerestaureerd en weer gemonteerd. Daarbij was het ook nodig om onderdelen te vervangen door ze via handwerk na te maken. Het vervolgens knopen van de nieuwe draden en het bespannen van het raamwerk was een immens karwei, dat opnieuw ‘geleerd’ moest worden.

Harry Seevens houdt een uitgebreide presentatie over de rol van de Laken- en linnen nijverheid in de geschiedenis van Stramproy. Eeuwenlang was de laken- en linnennijverheid een zeer belangrijke economische activiteit in het dorp.

Vele thuiswevers en thuisspinsters produceerden een kwaliteitslaken. Geen beddenlakens, maar: ‘van hetzelfde laken een pak’. Een verfijnde wollen geweven en vervilte stof; zeg maar het kwaliteits-fleece van de middeleeuwen. Deze stof werd lange tijd tot buiten het dorp verhandeld.

Op het lakenambacht waren strenge regels van toepassing van de Abdis van Thorn om de kwaliteit te bewaken.

Zowel de tentoonstelling in het molenmagazijn als de presentatie in ‘De Zaal’ zijn gratis te bezoeken. U bent van harte welkom; ook bij de opening op zaterdag 13 mei. Organisatie: Heemkunde Stramproy.

Praktische informatie

Wat: Presentatie 600 jaar Laken- en linnennijverheid in Stramproy
Wanneer: dinsdag 9 mei
Tijd:19.30 uur (deelname gratis)
Waar: De Zaal, Mariastraat 1 in Stramproy

Sterke verhalen over moord en doodslag rond Weert op 31 maart om 19.30 uur in Café De Hoêskmr – St. Barbaraplein 2 in Tungelroy.

Moord en doodslag zijn van alle tijden. Het leven in voorgaande eeuwen was zelfs heel wat ruwer dan we nu gewend zijn.

Rechtbankverslagen en krantenartikelen schetsen een beeld van een samenleving waar nogal wat caféruzies fataal afliepen, afgewezen geliefden een doodsklap kregen en handelaren van het leven werden beroofd.

Vrijdag organiseren enkele historische verenigingen uit de omgeving van Weert een moordavond. Met sterke verhalen over moord en doodslag in de voorbije tijd.

Hier het interview op L1 radio van Frank Ruber met voorzitter Peter Korten en secretaris Paul Lammeretz van stichting De Aldenborgh.