Op initiatief van de werkgroep 800 jaar Zonnelied – Weert wordt op vrijdag 3 oktober aanstaande ‘Franciscanen in Weert’ georganiseerd: een inspirerende avond waarin geschiedenis, geloof en muziek samensmelten.
Peter Korten, voorzitter van Stichting De Aldenborgh Weert neemt je aan de hand van uniek beeldmateriaal mee langs bijna zes eeuwen. Je ontdekt de betekenis van de Franciscanen voor Weert en de verre omgeving, hun spiritualiteit, de herinneringen die zich genesteld hebben in het collectieve geheugen van het Weerterland en de sporen die zij achterlieten in cultuur en samenleving.
Franciscanen in Weert.
Gemengd koor Creatura zingt onder meer een Engelstalige en Nederlandstalige versie van het Zonnelied van Franciscus van Assisi. Ook zullen de bezoekers worden uitgenodigd om een door Franciscus geschreven lied mee te zingen. Creatura staat onder leiding van Ton van de Weem. De pianobegeleiding is in handen van Marina Lazar.
Lennart Willems, conservator van Museum W, presenteert religieuze kunst uit het voormalige Hieronymusklooster op De Biest. Museum W beheert de religieuze kunst uit voormalige kloosters van de Orde van de Franciscanen.
Broeder Gerard Heesterbeek ofm, de laatste nog in Weert wonende Franciscaan, zal speciale gast bisschop Ron van den Hout welkom heten. Verder zal hij in zijn openingswoord en slotwoord onder meer zijn licht laten schijnen over de vraag: ‘Blijft er plaats voor Franciscaanse spiritualiteit, ook nadat de laatste Franciscaan Weert verlaat?’
‘Franciscanen in Weert’ is een avond voor liefhebbers van lokale geschiedenis, liefhebbers van koormuziek en liefhebbers van kerkelijke kunst. Kortom: een avond waarin geschiedenis, muziek en geloof samensmelten.
Na onze prachtige excursie van afgelopen mei naar Mechelen nodigen De Geschied- en Heemkundige Kring “Het Land van Thorn”, de Kring Weert van het Koninklijk L.G.O.G. en de Aldenborgh u met veel genoegen uit voor een nieuwe excursie. Ook deze keer ligt ons reisdoel in België, namelijk in Haspengouw, Belgisch Limburg. De bestemming van onze excursie is Sint Truiden. De excursie plaats vindt op zaterdag 20 september 2025.
De excursie kent in dubbel opzicht een bijzonder tintje. Weert heeft namelijk een jarenlange jumelage gehad met de stad Sint Truiden, begonnen in 1981, én Josephus Bernardus Martinus Rubens, de stamvader van de bekende en invloedrijke Thorner familie van landgoed Hagenbroek, is afkomstig uit Sint-Truiden.
In de ochtend zullen we, na te hebben genoten van koffie/thee en gebak, onder leiding van deskundige gidsen, een bezoek brengen aan de prachtige Onze-Lieve-Vrouwekerk en het stadhuis. In de namiddag leiden de gidsen ons langs de voornaamste bezienswaardigheden van het historische centrum. Na afloop hebt u de gelegenheid om onder het genot van een Wilderen Goud of een ander drankje van uw keuze nog even te vertoeven in deze gezellige stad.
Sint Trudo
Sint Trudo
Er zijn weinig steden waarvan het ontstaan en de vroege ontwikkeling zo goed kunnen gevolgd worden als Sint-Truiden. De naam zelf verraadt de oorsprong. Sint-Truiden, dat is Trudo, de Frankische edelman die rond 650 een kerk en klooster bouwde op een kleine verhevenheid naar het noorden toe, waar de Cicindria aan de linkerzijde door een breed dal vloeide. De kleine gemeenschap werd een welvarende abdij die tot het einde van de achttiende eeuw het wel en wee van de stad zou meemaken. Rond de abdij is al snel een nederzetting gegroeid, maar een echte stroomversnelling kwam er in de elfde eeuw. De bedevaarten naar het graf van Sint-Trudo brachten niet alleen rijkdom voor de abdij maar ook welvaart voor de velen die buiten de landbouw werk zochten.
In die periode bouwde abt Adelardus zijn grote abdijkerk. De toren en de overblijfselen van de crypte geven nog een beeld van de honderd meter lange kerk. De abdijgebouwen blijven getuigen van de kracht en de uitstraling van Trudo’s stichting. Adelardus (ver)bouwde de Onze-Lieve-Vrouwekerk en bouwde ook de Sint-Gangulfuskerk. Onder dezelfde abt – de abt was medeheer naast de bisschop van Metz – werd Sint-Truiden omgord met een aarden wal, een houten palissade en versterkte toegangspoorten. Terecht omschrijven officiële documenten uit die tijd Sint-Truiden als oppidum, versterkte stad. De nederzetting bij de abdij was een stad geworden.
Sint-Truiden als oppidum, versterkte stad.
Omwalling
In 1129 werd de eerste omwalling vervangen door een stenen vestingmuur, die werd uitgebouwd tot een indrukwekkende gordel van poorten en torens. Na de ontmanteling in 1675 en de afbraak van de overblijvende muren bleef het tracé bewaard in het stadspark en de vesten. Van de Brustempoort bleef een nog omvangrijk ondergronds gedeelte bewaard. De groei en bloei van de middeleeuwse stad werd sterk in de hand gewerkt door de lakennijverheid en de verre handel. Sint-Truidense handelaars trokken naar Engeland, naar de jaarmarkten van Champagne, naar talrijke steden in het Duitse rijk.
De Grote Markt
blijft de belangrijkste getuige van de plaatselijke handel. Vanuit het kerkplein van de abdij werd een steeds grotere ruimte ingeruimd voor talrijke marktactiviteiten. Middenin, op de scheidingslijn van het district van de abt en dat van de prins-bisschop van Luik werd een hal gebouwd. Later, in de achttiende eeuw, werd boven de hal en rond de hallentoren het stadhuis gebouwd. Met werd dat het uithangbord van de stad.
De Grote Markt met de abdijtoren en de Onze-Lieve-Vrouwekerk in Sint Truiden.
Dertien stielen
De economische en sociale activiteiten in de stad werden georganiseerd in dertien ambachten. Binnen het land van Luik bevochten zij mede de deelname van de steden in het staatsbestuur en in eigen stad verwierven ze de democratische controle over het stedelijk bestuur. Na de vijftiende eeuw trad er een stilstand op die voortduurde tot in de 19de eeuw. Wel werd er vooral in de achttiende eeuw werk gemaakt van de verfraaiing van kloostergebouwen en burgerhuizen.
Fruitteelt
Na 1830 werden de leegstaande kloostergebouwen de nieuwe huisvesting van congregaties, die van Sint-Truiden een uitgesproken onderwijs- en verzorgingscentrum maakten. Blijvend was de marktfunctie in een uitermate vruchtbare landbouwstreek. De fruitteelt vanaf het einde van de negentiende eeuw zou daaraan heel eigen kenmerken geven.
Oude ommuring Sint Truiden.
Het is opvallend dat de eerste nieuwe straten en wijken er pas kwamen bij het begin van de 20ste eeuw. Maar vanaf dan veranderde er steeds meer en in steeds snellere mate. Zelfs de uit de middeleeuwen stammende gemeentegrenzen werden doorbroken. Daardoor kwamen gemeenten met een eigen eeuwenoude geschiedenis bij mekaar terecht. In Zepperen ging de jonge Trudo zijn bisschop opzoeken. In Brustem bouwden de graven van Loon een burcht tegen Sint-Truiden. Duras herinnert aan de plaatselijke graven die zich vaak mengden in de conflicten rond abdij en stad. Een middeleeuwse stad en veertien historische gemeenten vormen nu een prachtige staalkaart van oude tradities én moderne activiteiten in het vruchtbare land van Haspengouw.
Programma
07.45 uur:
Vertrek vanuit Weert, Sint Jozefskerkplein 3, Keent
08.15 uur:
Vertrek vanuit Thorn, parkeerplaats sportpark Ter Koel, Ittervoorterweg 51
09.30 uur:
Aankomst Sint Truiden, ‘t Veilinghuis, Tongersesteenweg 150-152; koffie en gebak
10.30 uur:
Aankomst Naamsevest/Luikerstraat. Van hieruit wandelen wij met onze gidsen naar de Grote Markt in het centrum.
10.45 uur:
Bezoek aan Sint-Lieve-Vrouwekerk en Stadhuis onder leiding van gidsen.
12.30 uur:
Einde bezoek. Gelegenheid tot lunchen.
14.00 uur:
Rondleiding met gidsen in het historische centrum van de stad; start bij het stadhuis.
15.30-15.45 uur:
Einde rondleiding. Gelegenheid tot het nuttigen van een drankje/hapje in het centrum.
17.00 uur:
Vertrek vanaf Naamsevest naar Thorn en Weert
*Genoemde tijden zijn bij benadering.
Deelname
Deelnemers die lid zijn de GHK “Het Land van Thorn”, het LGOG of vriend van de Aldenborgh betalen een bedrag van € 45,00. Niet-leden betalen € 50,00. De Museumjaarkaart is dit keer niet geldig.
In de deelnemersbijdrage zijn begrepen:
de kosten van de bus
koffie/thee met gebak
bezoek en rondleiding Onze-Lieve-Vrouwekerk en stadhuis
historische rondleiding met gidsen
fooi voor de chauffeur
De aanmelding voor deelname aan de excursie dient te geschieden op één adres en wel bijde penningmeester van de G.H.K. “Het Land van Thorn” door overschrijving van hetdeelnamebedrag op bankrekening NL75 RABO 0151 0192 66 ten name van Geschied- en Heemkundige Kring “Het Land van Thorn”.
Uw betaling geldt als aanmelding. U dient bij de omschrijving duidelijk te vermelden:
1) Na(a)m(en) van de deelnemer(s)
2) Sint Truiden
3) Uw opstapplaats
U krijgt geen bevestiging van uw betaling/aanmelding. Zonder tegenbericht gaat de excursie door!
Er zijn voor deze excursie 50 plaatsen beschikbaar. Bij overboeking hanteren we de volgorde van aanmelding. Gezien de te verwachten belangstelling is aanmelding per omgaande aan te bevelen. Doe het dus liever vandaag dan morgen, maar in elk geval vóór 5 september 2025. Indien u na aanmelding/betaling om de een of andere reden alsnog moet afzien van deelname en indien de organisatie geen deelnemers op de wachtlijst heeft staan, dient u zelf voor vervanging te zorgen. Teruggave van de deelnemersbijdrage is niet van toepassing.
Deze excursie is namens de GHK “Het Land van Thorn”, het L.G.O.G, Kring Weert en de Aldenborgh georganiseerd door Hub aan den Boom en Wil Filott. Zij zijn respectievelijk bereikbaar onder telefoonnummer 06-18845998 en 06-83138322.
N.B. De opstapplaats in Weert is dus niet bij Kupers, maar op het Sint Jozefskerkplein bij de kerk van Keent. Daar is voldoende gratis parkeergelegenheid.
We hopen op veel deelnemers en wensen iedereen alvast een interessante en boeiende excursie.
Namens het bestuur van de Kring Weert van het LGOG en de Aldenborgh.
De Sint Gertudiskerk in Beesel is in 1842 gebouwd. De bouw viel duurder uit, vandaar dat men voor de inrichting moest kijken naar gebruikte altaren. De pastoor van Beesel, de uit Weert afkomstige P.A. Kampers (1802-1871), regelde een altaar uit een klooster in Weert. Op dit altaar staat een familiewapen.
Wie weet uit welk klooster in Weert dit altaar afkomstig is?
De familie Smits-Lambregts liet ons weten het overlijden van Jan Smits in de leeftijd van 95 jaar. Ons medeleven gaat uit naar zijn echtgenote, kinderen en kleinkinderen.
Jan Renier Smits was decennialang betrokken bij De Aldenborgh en kring Weert van het Koninklijk Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap. Van 1988 tot 1997 was hij bestuurslid van De Aldenborgh.
Hij was een trouw bezoeker van de activiteiten en publiceerde zelf ook over de geschiedenis van Weert en omgeving, waarbij de kanaal en de IJzeren Man zijn bijzondere interesse hadden.
Op 93-jarige leeftijd volgde hij nog de cursus Weerterlogie en kon zich Weerterloog noemen.
“Aber der Kirche passiert nichts”, zeiden de Duitse bezetters in de Tweede Wereldoorlog toen de geallieerden oprukten en de Duitsers uit Leveroy werden verdreven. De gelijknamige film met historische beelden en ooggetuigen vertelt een ander verhaal. Het verhaal van een oorlog in een Midden-Limburgs dorp. Een documentaire over dorpse mensen, hun verhaal, over verzet, bravoure, spionage, over Joods verraad, angst en lef, over pilotenhelpers, liquidaties, verwoesting, mede-menselijkheid, over razzia’s, over pijn, verlies én liefde. Aangrijpende persoonlijke verhalen tijdens 1940-1945, die tegelijkertijd universele verhalen zijn.
De cineasten Peter Crins en Peter Hermans, bekend van bekroonde films, stopten ruim 25 jaar research in deze documentaire, die boordevol nieuwe filmbeelden en documenten zit. Peter Crins is tweevoudig winnaar van het Limburgs Filmfestival, met de prijs voor de beste amateurfilm.
De film is al op diverse plekken in Limburg vertoond. Maar nog nooit in een openluchtbioscoop onder dezelfde sterrenhemel als waar de gebeurtenissen in 1940-1945 afspeelden. Een bijzondere locatie – beleef het mee!
Ode aan de Peel bij Philomenahoeve in Nederweert-Eind
Filmrecensies
De inhoud getuigt van grondige kennis van de makers en de getuigenissen zijn to the point, menselijk, oprecht, uit het hart en bieden een zuiver inzicht in de werkelijkheid van de bezettingstijd”.
Vera Bergkamp, (toenmalig) voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, bij de filmpremière op 18 november 2022 in Leveroy: “In deze film worden de mensen die de Tweede Wereldoorlog zelf nog meemaakten, aan het woord gelaten.
In de toekomst zullen wij, de tweede en latere generaties, dat voor hen moeten doen. Films, boeken en mondelinge overlevering worden belangrijker dan ooit. Want we moeten deze verhalen blíjven vertellen. Om nooit te vergeten. En om, hoe moeilijk soms ook, er hoop uit te halen voor de toekomst”.
Zitten onder de sterrenhemel vraagt om extra aandacht
Aan de bezoekers wordt gevraagd om zelf een stoel, zitkussen of zitje mee te nemen. Verder gelieve zelf te zorgen voor een natje en een droogje. Laat de natuur netjes achter. Voor afvalbakken wordt gezorgd. Huisdieren zijn niet toegestaan. Toiletvoorziening is aanwezig. Denk ook aan gemakkelijk schoeisel en let op de weersvoorspellingen. Op het terrein is geen schuilmogelijkheid. Bij zeer slecht weer zal het evenement worden afgelast. Volg daarom te zijner tijd de berichten in de lokale media.
Graag tot ziens,
namens Landgoed Philomenahoeve i.s.m. Erfgoedgemeenschap Nederweert en Stichting C&H|Films Leveroy
Programma Aber der Kirche passiert nichts
Welkomstwoord door Flip en Wendy Schreurs (Landgoed Philomenahoeve), gevolgd door een inleiding door Alfons Bruekers (Erfgoedgemeenschap Nederweert) en een kort interview met de cineasten Peter Crins en Peter Hermans. Vervolgens de film in twee delen van 70 minuten met een pauze halverwege.
Locatie
Het openlucht-bioscoopterrein bevindt zich op Landgoed Philomenahoeve in de Houtsberg, in een door bomen en struwelen omringde weide. De toegang is aan de Banendijk, ter hoogte van de parkeerplaats van dagcamping Banendijk. Hier is volop parkeergelegenheid voor auto’s en fietsen. Eventueel kan ook geparkeerd worden in de berm van de Banendijk. Volg het voetpad naar het bioscoopterrein.
Praktische zaken
Wat:
Film Aber der Kirche passiert nichts
Datum
zaterdag 9 augustus 2025
Tijd:
20.40 – 23.35 uur (terrein is open vanaf 20.00 uur)
Locatie:
Landgoed Philomenahoeve (toegang via Parkeerplaats Dagcamping Banendijk, Nederweert-Eind)
Ons gewaardeerd lid, Jac. Biemans (1963), heeft na 22 jaar de voorzittershamer van Heemkundekring De Baronie van Cranendonck overgedragen. Tot voor kort was hij werkzaam bij het Stadsarchief in ’s-Hertogenbosch.
Jac. Biemans.
Zijn passie voor geschiedenis is ongeëvenaard. Zelfs na zijn formele aftreden als voorzitter blijft hij betrokken bij de heemkundekring. Naast zijn drukke baan als archivaris heeft hij talloze geschiedkundige publicaties op zijn naam staan. Hij heeft meerdere keren lezingen verzorgd voor de Aldenborgh.
Op donderdagmiddag 21 augustus 2025 in Bocholt zal hij tijdens ons mini-symposium “De lokroep van de grote stille heide: Industrie voor de vooruitgang en welstand!?” spreken over de Zinkfabriek in Budel-Dorplein.
Wij willen Jac. hartelijk danken voor de prettige bestuurlijke samenwerking en nabuurschap de afgelopen decennia.
Op 2 mei 2025 hield professor Arnoud-Jan Bijsterveld zijn afscheidsrede getiteld “Radicaal voor het levensverhaal: Geschiedenis als narratieve verwerking” in de aula van Tilburg University. Hij was maar liefst vijfentwintig jaar hoogleraar Cultuur in Brabant. Maar ook in zijn vrije tijd was hij altijd doende met de streekgeschiedenis. We konden altijd rekenen op zijn uitgebreide kennis en ervaring, en op zijn enthousiasme en indrukwekkende netwerk.
Professor Arnoud-Jan Bijsterveld.
Daarnaast is hij al meer dan 40 jaar lid van de Aldenborgh/kring Weert van het Koninklijk Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap. Zijn Weerter roots spelen hier zeker een rol in. Zijn moeder, Ton Bijsterveld-Claessens (1938-2024), was een echte Weertse en publiceerde vele verhalen en gedichten in het dialect.
We wensen emeritus-professor Bijsterveld vooral toe dat hij kan genieten van zijn vrije tijd. En we hopen hem nog vaak te ontmoeten bij de activiteiten van de Aldenborgh.
Bestuur stichting De Aldenborgh
Fotovraag
Vraag: welke 22 jarige vrouw staat op de foto?
In de archieven van mevrouw Bijsterveld-Claessens zit deze foto uit eind 1898. Gemaakt door de Weerter fotograaf Brugman. Het is onbekend welke 22 jarige vrouw hierop staat. Weet u het antwoord, geef het door aan het secretariaat.
Met trots en dankbaarheid kijkt Peter Korten, voorzitter van stichting De Aldenborgh terug op het project Wieërter oorlogslaeve belaeve. “Alle onderdelen waren een groot succes en goed bezocht. Of het nu het educatief programma op de scholen was, de bevrijdingsfietstocht, re-enactment of de concerten.”
Onder auspiciën van De Aldenborgh opereerde de projectgroep Wieërter oorlogslaeve belaeve. Hierin waren vertegenwoordigd: een bestuurlijke delegatie van harmonie van het Heilig Hart Altweerterheide, het Weerter Mannenkoor en mannenkoor Eendracht uit Swartbroek. Aanvankelijk was dit project vijf geleden gepland, maar toen kon het vanwege de Coronapandemie geen doorgang vinden.
Educatief Programma – 1.000 leerlingen
In de periode 26 maart tot 22 mei werd voor de groepen 7 en 8 van 16 scholen voor basis- en speciaal onderwijs in de gemeente Weert het educatief programma over oorlog en vrede verzorgd. Het programma was ontwikkeld door de stichting Edumare uit Ittervoort. De basis vormde een digitale presentatie over de Tweede Wereldoorlog in Nederland in het algemeen en in Weert in het bijzonder. Naast foto’s werden er filmpjes getoond, niet alleen van de oorlog maar ook van de bevrijding. Verder was er een boekje geschreven over een militair uit een van de brigades die ons deel van Limburg bevrijd heeft. In dat boekje vertelt deze soldaat over zijn belevenissen van de Tweede Wereldoorlog en hoe de bevrijding in z’n werk is gegaan. Oud-docenten van de stichting Edumare alsook enkele educatieve vrijwilligers verzorgden de lessen op de 16 scholen.
Naast de digitale presentatie en het boekje namen ze attributen uit de Tweede Wereldoorlog mee naar de scholen. Een van de vrijwilligers had zich tijdens het verzorgen van de les in een origineel Amerikaans generaals uniform gehesen. Het lespakket zoals door de stichting Edumare ontwikkeld paste perfect in het programma over oorlog en vrede, waar de de meeste van de deelnemende scholen al mee bezig waren. In totaal hebben zo’n 1.000 leerlingen aan het lesprogramma deelgenomen. Zowel de leerkrachten alsook de scholieren waren erg enthousiast over onze aanpak.
Bevrijdingsfietstocht
Verdeeld over zes startplaatsen in en rondom Weert kon op zondag 4 mei tussen 10.00 en 14.00 uur worden gestart voor de bevrijdingsfietstocht. Deze was met zorg uitgezocht en deed onderweg locaties aan die in de Tweede Wereldoorlog een belangrijke rol hebben vervuld.
Engelse begraafplaats bij Sint Corneliuskerk Swartbroek
Monument kerkhof bij Sint Barbarakerk Tungelroy
Re-enactment
Op zaterdag 10 en zondag 11 mei kon men getuige zijn van een re-enactment van het strijdtoneel van de Tweede Wereldoorlog op het terrein naast het Franciscushuis op de Biest in Weert. Op een zo authentiek mogelijke wijze werd met behulp van kleding en gebruiksvoorwerpen uitgebeeld wat er gedurende deze periode in onze geschiedenis gebeurde. Dit was verzorgd door Frank Baens van de Historische Re-enactment vereniging Nederland (HRVN). Zo waren er onder andere: een kampement met originele voertuigen, wapens, officierstenten, parachutes en een fotograaf met originele camera’s. Het kampement was beide dagen geopend van 10.00 uur tot 16.00 uur en de toegang was gratis. Menigeen vergaapte zich aan aan al dit originele materieel.
Bevrijdingsconcert
Op zaterdagavond 10 en zondagmiddag 11 mei verzorgden de harmonie van het Heilig Hart Altweerterheide samen met het Weerter Mannenkoor en het mannenkoor Eendracht Swartbroek in het Franciscushuis aan de Biest in Weert een bevrijdingsconcert.
Hieraan was een repetitie van ruim ¾ jaar vooraf gegaan. Aan de hand van verhalen van Wieërter minse die de oorlog zelf hebben meegemaakt (geïnterviewd door cineast en filmmaker Peter Crins) werd de oorlogstijd en de bevrijding van Weert in beeld gebracht. De beelden werden ondersteund door muziek en zang.
In totaal werden 18 muzieknummers ten gehore gebracht. Op onderdelen werden deze versterkt door een violiste, een solo zangeres en enkele doeldelzakspelers. Zo’n 700 bezoekers genoten van deze geweldige concerten.
Uit de enthousiaste reacties bleek dat men enorm genoten heeft. Met trots kijken de organiserende verenigingen op dit geslaagde project terug.
Het was afgelopen week 425 jaar geleden dat Anna Walburgis van Nieuwenaer, gravin van Horn, overleed. De historica Anneleen Gabriels is momenteel bezig met het schrijven van een boek over deze bijzondere vrouw. De Aldenborgh zal dit boek uitgeven. Hier volgt alvast een bijdrage.
Anneleen Gabriels tijdens het symposium “De kat van huis en de duivel op het kussen – graaf Filips de Montmorency en zijn powervrouwen” op 22 augustus 2024 in Bocholt.
Waar Beyoncé vandaag de dag Who run the world? roept, keelt men allicht haar welbekende antwoord mee: “Girls”. De leuze lijkt misschien hypermodern, maar onthult een vergeten element, dat al veel ouder blijkt te zijn dan het nummer.
Portret van Anna Walburgis van Nieuwenaer, gravin van Horn. (Porträts berühmter Persönlichkeiten, Wenen).
In de negentiende eeuw ontstonden er enkele hardnekkige clichés over de rol van de vrouw in de samenleving. De vrouwelijke positie werd gereduceerd tot een louter passieve rol, bij voorkeur als stil en devotioneel, en de geschiedenis werd herschreven tot een “Vaderlandse” geschiedenis, in dienst van het patriottisme en het patriarchaat. Toch bleek die geschiedenis niet zo Vaders en ook niet zo Lands te zijn. Dat toont nieuw onderzoek naar gravin Anna Walburgis van Nieuwenaer aan. Een diplomatiek talent, die de grenzen tijdens de Tachtigjarige Oorlog wist te vervagen.
Tussen opstand en strategie: het politieke spel van Anna Walburgis van Nieuwenaer
Egmont (1522-1568) en Horne (1524-1568) zoals afgebeeld in De Geïllustreerde Geschiedenis van België van Eugène Hubert en Henri Moke (1885).
Anna Walburgis van Nieuwenaer (1522-1600) werd geboren als Duitse gravin, maar behoorde dankzij haar huwelijk met de graaf van Horn, Filips van Montmorency, tot de hoge adel van de Habsburgse Nederlanden. Al vroeg in haar huwelijk bleek dat Walburgis de politieke taal van haar tijd meesterlijk beheerste. Ze nam het domaniaal beheer van het graafschap op zich – haar echtgenoot was vaak afwezig – en verankerde zich in de hoogste netwerken van de Nederlanden. Religieus was ze overtuigd calvinistisch, maar, hoewel ze altijd trouw bleef aan het Nieuwe Geloof, speelde ze ook het spel van de reformatie geslepen mee naar gelang de situatie in haar gebieden.
Door haar positie als tussenfiguur in onderhandelingen en berichtgeving vormde ze een transregionale brug tussen de Nederlandse edelen en de Lutherse vorsten van het Heilig Roomse Rijk. Die onderlinge verwevenheid tussen de gebieden zou later cruciaal blijken in de Tachtigjarige Oorlog en zou Walburgis’ grootste troef blijven voor de rest van haar leven.
Op 5 juni 1568 sloeg het noodlot toe. Haar echtgenoot, de graaf van Horn, werd samen met zijn kompaan Lamoraal van Egmond onthoofd op de Grote Markt van Brussel in opdracht van de hertog van Alva. Ze vluchtte derhalve met haar schoonmoeder en vele andere Nederlandse edellieden naar Keulen, waar ze zich vooral bezighield met intellectuele bijeenkomsten rond de geloofskwesties.
Portret van Adolf II, graaf van Neuenahr, Moers en Limburg (1540-15 oktober 1589). (Museum Kurhaus Kleve).
Twee jaar later trouwde ze opnieuw met haar twintig jaar jongere achterneef, Adolf van Nieuwenaer en Meurs: een strategisch huwelijk met een gebiedsuitbreiding naar het graafschap Meurs en Limburg. Haar echtgenoot hielp ze mee op de posten van stadhouder van Gelderland en gouverneur van Utrecht. Daarnaast werd ze steeds gesteund door de Statengeneraal. Zo ook tijdens haar interventie in de Keulse oorlog (1583-1588).
Anna Walburgis van Nieuwenaer: Maurits’ geheime sleutel naar het Heilig Roomse Rijk
Dankzij de cruciale schenking van haar familiegoed aan prins Maurits van Nassau, gaf zij hem op het einde van haar leven een strategisch steunpunt in het Heilig Roomse Rijk – op dat moment grotendeels bezet door de Spaanse Habsburgers. Die voet aan wal bleek militair van doorslaggevend belang en leverde Maurits territoriale winst op, die later de onafhankelijkheid van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden zou ondersteunen.
Foto`s – tenzij anders aangegeven – en tekst: Wil Filott
Op 17 mei 2025 vond de voorjaarsexcursie van, LGOG, kring Weert, de Aldenborgh en GHK Thorn plaats. De weergoden waren ons deze keer, evenals bij de najaarsexcursie vorig jaar naar Breda, goed gezind. Vanwege het grote aantal aanmeldingen had de organisatie een bus met voldoende zitplaatsen gehuurd. Met een dubbeldeksbus (84 stoelen) werd koers gezet naar het Belgische Mechelen.
Bord Biest – Mechelen.
De Weertenaren in het gezelschap voelden zich bij het zien van dit straatnaambordje al snel een beetje thuis in Mechelen.
In Mechelen hoopten we na een korte wandeling snel te kunnen genieten van een kop koffie of thee en een stuk appeltaart in hotel Elisabeth. Die hoop op snelheid bleek ijdel. Iedere deelnemer aan de excursie werd geacht zelf voor koffie of thee te zorgen en dat ook nog aan een langzaam werkend koffiezetapparaat. De appeltaart werd wel aan tafel geserveerd. Voor de aankomst van de gidsen had iedereen toch van drank en spijs kunnen genieten en kon aan de stadswandeling begonnen worden.
Het gezelschap werd in drie groepen verdeeld voor een Bourgondische wandeling en een bezoek aan de kathedraal. Uw verslaglegger kan alleen verhalen van zijn indrukken in zijn groep met als gidsen Dirk en Marijke.
Uitleg Bourgondische rijk
In de lounge van hotel Elisabeth kregen we een uitgebreide uitleg over de wijze waarop Mechelen in het Bourgondische rijk terechtkwam. Maximiliaan van Oostenrijk en Maria van Bourgondië, Philips de Schone, getrouwd te Lier met de Spaanse Johanna de waanzinnige, en vader van de latere keizer Karel V passeerden de revue. Ook Filips de Goede, stichter van de nog steeds bestaande orde van het Gulden Vlies, werd ten tonele gevoerd. Iets langer werd stilgestaan bij Karel de Stoute getrouwd met Margaretha van York. Na diens overlijden koos deze Margaretha van York Mechelen als woonplaats. Zij stond haar onervaren stiefdochter Maria met raad en daad bij in het bestuur van de Nederlanden. Na de dood van Maria hield zij zich in Mechelen bezig met de opvoeding van Maria`s jonge kinderen, Karel V en diens zussen.
Onder het bewind van Karel de Stoute werd bepaald dat de Rekenkamer en het Opperste Gerechtshof van Bourgondië in Mechelen zouden worden gehuisvest. Door de aanwezigheid van deze instellingen werd Mechelen beschouwd als de juridische hoofdstad van de Nederlanden.Dankzij deze Bourgondiërs heeft Mechelen een rijke historie en kent het veel monumentale gebouwen.Deze uitleg over de Bourgondiërs ging gepaard met het tonen van foto`s van portretten van deze personen.
Stadswandeling
De stadwandeling begon bij de Sint Janskerk, vernoemd naar zowel Johannes de Doper als Johannes de Evangelist.
Aanbidding door de wijzen. Wikimedia commons”
Het was de kerk van de leden van het Opperste Gerechtshof. Deze leden waren gefortuneerd en konden het zich permitteren om een schilderij van Rubens, geschilderd door de meester zelf en niet door zijn leerlingen, te bestellen. Dit schilderij ”Aanbidding door de Wijzen” bevindt zich nog steeds in de kerk.
Hof van Busleyden.
Karel V kreeg in Mechelen les van Jeronimus van Busleyden, een bekend humanist en vriend van Thomas More, Erasmus en Adrianus, de latere Nederlandse paus. De humanisten wilden in die tijd, waarin misstanden in de katholieke kerk aan de orde van de dag waren, terug naar de bron, de oorspronkelijke teksten van de bijbel. Daarvoor was kennis nodig van Latijn, Grieks en Hebreeuws. Aan de universiteit Leuven werd het Collegium Trilingae opgericht.
Buste van Rembert Dodoens.
In de tuin van het Hof van Busleyden bevindt zich een buste van Rembert Dodoens, een beroemd botanicus, wiens Cruydeboeck eeuwenlang geraadpleegd is door plantkundigen.
Sint-Pieter-en-Pauluskerk.
De Sint-Pieter-en-Pauluskerk op de hoek van de Keizerstraat en Veemarkt is een kerk van de Jezuïeten geweest. De kerk werd een bedevaartsplaats nadat er als relikwie een splinter in een arm van Franciscus Xaverius was terechtgekomen. Na de opheffing van de Jezuïetenorde in 1773 werd de kerk een parochiekerk. De Latijnse naam voor de Jezuïetenorde is Societas Jesu, afgekort S.J. Volgens gids Dirk staat die afkorting ook voor Slimme Jongens.
Herinneringsteen bij de schouwburg.
Margetha van York had in Mechelen een enorm groot paleis. In een klein deel daarvan is thans de Stadschouwburg ondergebracht. In de muur van de Stadschouwburg is een herinneringsteen aangebracht.
Hof van Savoye.
Het Hof van Savoye was het laatste paleis waar Margaretha van Oostenrijk, landvoogdes van de Nederlanden, voor haar dood woonde. Het is sinds het begin van de 19de eeuw tot heden in gebruik als gerechtsgebouw.
Stadhuis, Belfort en Lakenhal – Wikipedia Commons.
Langs een weer opengelegde waterloop, Vliet genaamd, gingen we richting stadhuis. Met de bouw daarvan werd begonnen in de 16de eeuw. Het plan was om daarin de Grote Raad te huisvesten. Door gebrek aan geld is de bouw toen niet verder gekomen dan de begane grond. Pas begin 20ste eeuw is het voltooid met de bedoeling om er het postkantoor in onder te brengen. Dat is niet gebeurd. Tegenwoordig is het in gebruik als stadhuis. In de zijgevel is een groot aantal portretten aangebracht van heersers over Mechelen, van de Pepiniden tot en met de Bourgondiërs.
Programma na de lunch
Na de lunch bezocht onze groep de Sint Romboutskathedraal. Daar werden we onder welluidende orgelklanken welkom geheten door gids Marijke. Zij vertelde dat de kathedraal gotisch was met als belangrijkste kenmerken de spitsbogen, steunberen en het kruisvormige grondplan. Het interieur van de kerk heeft veel geleden door de beeldenstorm.
In de tijd van de aartshertogen Albrecht en Elisabeth werd de kerk heringericht. In die periode (onder meer twaalfjarig bestand) was de economie booming en was er weinig oorlogsgeweld. Daardoor kwam geld voor het interieur beschikbaar. Het hoogaltaar is in barokstijl opgetrokken in zwart en wit marmer. In een grafkelder voor het hoogaltaar zijn de bisschoppen van Mechelen begraven.
Hoogaltaar met de schrijn van Sint Rumoldus.
We hadden volgens de gids geluk. Bij het hoogaltaar stond vanwege de meimaand de schrijn van Sint Rumoldus opgesteld.
Schilderij martelingen van Sint Sebastiaan – van Sint Joris – Michiel van Coxie.
In de kerk bevindt zich een groot aantal schilderijen onder andere van Anthony van Dijck en Michiel van Coxie.
Van de schilder Michiel van Coxie bevinden zich twee grote drieluiken in de kerk, waarop de martelingen van Sint Sebastiaan resp. van Sint Joris zijn afgebeeld.
Preekstoel in Romboutskathedraal.
In de Sint Romboutskathedraal bevindt zich een imposante preekstoel, rijkelijk versierd met symbolische figuren en religieuze thema`s. De preekstoel is volledig vervaardigd uit massief binnenlandse eikenhout.
Muurschilderingen.
In kapellen rond het hoogaltaar zijn delen van oude muurschilderingen te zien. Helaas vaak in slechte staat. Geld voor herstel ontbreekt. Men beperkt zich tot zogenaamde zachte restauratie: niet herstellen maar veilig stellen van wat er nog is.
Einde
Na het cultuurhistorische programma was er nog tijd om op een terras of in een “stamineeke” te genieten van een drankje of ijsje. De terugreis naar Weert en Thorn verliep voorspoedig. Nadat de toren van de Sint Martinus in het blikveld verschenen was, werden de deelnemers aan de excursie bedankt voor hun deelname en het feit dat zij stipt op tijd bij de bus waren om de terugreis te aanvaarden. Aan chauffeur Wilfried werd een kleine attentie overhandigd.
Najaarsexcursie
De organisatoren van de excursie zullen zich binnenkort beraden over de bestemming en het programma van de najaarsexcursie. De leden van het LGOG, De Aldenborgh en GHK Thorn zullen daar tijdig een uitnodiging met informatie over ontvangen.
De cineasten Peter Crins en Peter Hermans, bekend van bekroonde films, stopten ruim 25 jaar research in deze documentaire, die boordevol nieuwe filmbeelden en documenten zit. Peter Crins is tweevoudig winnaar van het Limburgs Filmfestival, met de prijs voor de beste amateurfilm.
