Velen genoten gisteravond van ‘Gluren bij de buren … Broekmolen in Stramproy. De locatie rondom het buitentoneel ‘Euver de grens’ maakte het extra bijzonder. Hier wat sfeerbeelden, gemaakt door fotograaf Thieu Niellissen.
Na een succesvol seizoen strijkt ‘Gluren bij de Buren’ voor de laatste keer in 2022 neer bij de Broekmolen in Stramproy. Op dinsdag 20 september is daar veel historie te bekijken en beluisteren.
Deze watermolen heeft al eeuwen lang een belangrijke functie, sinds de Stiftdames van Thorn hier het molenrecht aan verleenden. Eerst als volmolen voor het lakenambacht, later als graanmolen voor de lokale boeren. Verder is de Abeek, die het water aanvoert ook de grens tussen België en Nederland. Daarom was deze afgelegen locatie ook een pleisterplaats voor smokkelaars en stropers. Daarover wordt ook uitgebreid verteld, en kan men de speciaal daarvoor ingerichte tentoonstelling bekijken.
In totaal zijn er op korte loopafstand vijf verschillende sprekers, die elk over een thema vertellen. Over de molen, het ontstaan van de grens, het lakenambacht, vreemdelingenangst en de historie van de bijzondere natuur hier. Als afsluiter kan het publiek gratis de tentoonstelling bekijken en uitleg krijgen. Die is opgesteld in de feesttent, die ook dienst doet bij het buitentoneel Euver de Grens.
Voor de vaste bezoekers: let op. Vanwege de vroeg intredende duisternis start het evenement al om 18.00 uur, met een open inloop tot 19.00 uur. Er is dus géén centrale start, maar groepen gaan meteen lopen langs de vijf locaties. Er is wel een centrale afsluiting, met een bijzonder optreden van de lokale commiezen.
Deelname is gratis, locatie is Grensweg 8 te Stramproy. Er is een route aangegeven via de borden Euver de Grens vanaf de Kerk in Stramproy. Zeer de moeite waard, dus kom gluren komende dinsdag vanaf 18.00 uur op een historische plek in het buitengebied.
Rond 1900 woonde het gezin Stultiens-Teeuwen aan de Molenstraat 18 in Weert. Niemand van hen had destijds kunnen vermoeden dat hun nageslacht de eer zou krijgen wijlen koningin Elizabeth II te mogen schilderen.
In 1901 vertrok één van de zonen uit het gezin, de 21-jarige kleermaker Peter Martinus Stultiens, naar de modestad Parijs. Enkele jaren later verhuisde hij naar Blackburn in Engeland, waar hij een zeer succesvol modebedrijf begon.
Zijn kleinzoon, Jeff Stultiens (1944), werd kunstenaar: portretschilder. In 1985 kreeg hij in de National Portrait Gallery in Londen de John Player Portrait Award (nu BP Portrait Award) uitgereikt en in 1991 werd hij verkozen tot lid van de Royal Society of Portrait Painters. Niet veel later had hij het voorrecht koningin Elizabeth II te mogen schilderen.
Geschied- en oudheidkundig Genootschap De Aldenborgh is tijdens het Van Hornejaar in contact gekomen met Jeff Stultiens. Jeff en zijn dochter zijn voornemens om de stad van hun voorouders, Weert dus, te bezoeken.
Ook interesse in de geschiedenis van Weert? Sluit je aan bij De Aldenborgh of volg de cursus Weerterlogie.
Cursus Weerterlogie
Het is even stil geweest rond De Aldenborgh, maar gelukkig mogen en kunnen we nu weer los. Na een mooie (maar hete) hervatting van onze Cultuurhistorische Zomer, met opnieuw Gluren Bij De Buren, is het nu tijd om de draad weer op te pakken van de inmiddels befaamde cursus Weerterlogie.
We horen van veel leden dat ze het nadeel van corona hebben omgebogen in het voordeel van meer historische studies. Ook hebben velen de archeologische ontwikkelingen bij de Nijenborgh (stadspark), de Aldenborgh (Paterskerk), Kampershoek en Weerterbeek gevolgd.
Dit alles zal zeker stof opleveren voor boeiende presentaties op het podium van De Aldenborgh. Daarnaast is natuurlijk de nieuwsgierigheid geprikkeld naar de geschiedenis in meer algemene zin van de stad aan het kruispunt van Zuid-Willemsvaart en IJzeren Rijn. Deze honger naar historie kan niet beter gestild worden dan door deelname aan de cursus Weerterlogie.
Corona is niet de eerste bacterie- of virusplaag in de roemruchte historie van Weert. Spaanse griep, lepra, longpest, rode loop en builenpest, om er maar een paar te noemen, teisterden al eerder het Weerterland en maakten vele duizenden slachtoffers.
Dit en veel meer valt te leren in de achtdelige cursusreeks Weerterlogie die gelukkig, mede dankzij de nog steeds groeiende belangstelling, dit najaar weer van start kan gaan.
Dan weet je wat van je stad
Weert e.o. telt al ruim driehonderd Weerterlogen; de jongste is 15 en de oudste 85. Een cursus voor alle leeftijden dus! Wie worden de eerstvolgende Weerterlogen in deze bewogen periode van de wereldgeschiedenis?
Historische setting
In een serie van acht dinsdagavonden verzorgen enkele enthousiaste experts een gevarieerde introductie in cultuur en geschiedenis van Weert. Alle cursusbijeenkomsten vinden plaats in de historische setting van de Paterskerk op de Biest. Hier is voldoende ruimte voor gepaste afstand en er is een bar voor het nuttigen van een consumptie.
De reeks eindigt traditioneel met een feestelijke installatie van de nieuwe Weerterlogen.
De avondcursus Weerterlogie staat open voor iedereen met belangstelling en een warm hart voor Weert. Er is geen vooropleiding vereist. De aangeboden kennis biedt ook een solide basis voor cultuurhistorisch actieve leden van onze en andere verenigingen. Met deze bagage kan iedereen na afloop bijvoorbeeld familie en vrienden rondleiden door Weert en zo samen nog meer genieten van wat de huidige stad en regio te danken hebben aan hun verleden.
Cursusdata Weerterlogie najaar 2022:
Tijdstip: dinsdagavond van 19.00 tot 21.00 uur.
Cursuslocatie: Paterskerk, Biest 43, 6001 AP Weert.
Deelnameprijs: € 121,- (betaling geldt als inschrijving). Voor leden en vrienden van De Aldenborgh € 111.
Aanmelden kan door overmaking van € 121 (of € 111) op bankrekening NL31RABO0176968334 t.n.v. stichting De Aldenborgh Weert onder vermelding van ‘cursus’ en uw naam.
Deelname ook graag doorgeven aan ons secretariaat via info@dealdenborgh.nl of 0495 65 19 34.
Bent u al Weerterloog, maar wilt u een les op herhaling, mail of bel dit door aan het secretariaat en u bent van harte welkom.
Buitentoneel Euver de grens – kaarten te koop
Zoals u wellicht vernomen heeft zijn de 10 voorstellingen van het openluchtspel Euver de Grens in Stramproy uitverkocht. Echter, in een vroeg stadium heeft De Aldenborgh/kring Weert van het koninklijk L.G.O.G. voor maandag 26 september kaartjes gereserveerd. U kunt deze nog bestellen!
Euver de Grens is een toneelbeleving op een prachtige buitenlocatie, “De Brookmeule”, met als thema smokkelen. De belevingsroute voorafgaand aan het avondvullende toneelstuk brengt u terug in de tijd en start vanaf 19.00 uur.
De tragikomedie is geregisseerd door Johan Korten en is geschreven door Frits Criens.
Het verhaal speelt zich een eeuw geleden af bij een grensovergang tussen Nederland en België met waargebeurde acties en anekdotes over smokkelen en stropen. U kunt zich voorstellen dat er in die tijd bij de grens nogal wat “gedoons” en stampij ontstond.
Logisch dat het er soms nogal stevig aan toe ging: Hollènjers Bollènjers Kieësköp de maaje vraete uch hieël op!! Belsje pirke hange aanne Kirke hange aanne wolke de duuvel heetse gemolke!! Dit klonk toentertijd veelvuldig aan weerszijden van de grens bij de Belgische en Nederlandse jeugd. En door ‘Miet van het winkeltje’ als het haar weer eens niet goed uitkwam; ‘Zwieg dich leugepriëj ich krats dich de auge oet!!’
Maar natuurlijk komen er ook romantische, hilarische en emotionele scènes voor in dit meeslepende en niet te missen Euver de Grens.
https://www.buitentoneelstramproy.nl/het-toneelstuk-euver-de-grens/
https://www.buitentoneelstramproy.nl/het-toneelstuk-euver-de-grens/
Wilt u getuige zijn van dit unieke evenement?
Maak voor donderdag 15 september het entreebedrag over naar:
Stichting De Aldenborgh
Rabobank IBAN: NL31RABO0176968334
BIC: RABONL2U
Uw betaling is meteen uw aanmelding. Deelname is op volgorde van betaling. Mochten onze kaartjes uitverkocht zijn, dan wordt zo spoedig mogelijk het door u betaalde bedrag teruggestort.
Meer informatie: Peter Korten, telefoonnummer 06-53284665 of mail Korten@piobv.be.
Nieuwe excursie naar Doesburg en ‘s Heerenberg op zaterdag 1 oktober 2022.
De Kring Weert van het Koninklijk L.G.O.G., de Aldenborgh en de Geschied- en Heemkundige Kring het Land van Thorn nodigen u hierbij van harte uit om deel te nemen aan een excursie op zaterdag 1 oktober 2022.
In de ochtend reist u naar Doesburg, waar u door gidsen wordt rondgeleid in dit prachtige vestingstadje en in de namiddag bezoekt u, wederom onder leiding van gidsen, het imposante Kasteel Huis Bergh te ’s Heerenberg. Op de terugweg geniet u van een heerlijk warm buffet in Swartbroek.
Deze excursie is georganiseerd door Wil Filott en Hub aan den Boom, bestuursleden van het L.G.O.G, Kring Weert, resp. de Geschied- en Heemkundige Kring ‘Het Land van Thorn’.
07.45 uur: Vertrek vanuit Thorn, parkeerplaats sportpark Ter Koel, Ittervoorterweg 51
08.10 uur : Vertrek vanuit Weert, Kupers, Kelvinstraat1, Kampershoek
10.00 uur: Aankomst in Doesburg; koffie en gebak in De Waag
10.45 uur: Rondleiding met gidsen in Doesburg
12.15 uur: Lunch op eigen gelegenheid (er is voldoende horeca aanwezig)
13.15 uur: Vertrek vanuit Doesburg naar ‘s Heerenberg
14.00 uur: Aankomst ’s in Heerenberg en rondleiding in Kasteel Huis Bergh
15.30 uur: Vertrek vanuit ’s Heerenberg naar Swartbroek
17.15 uur: Aankomst in Swartroek, warm buffet (consumpties voor eigen rekening)
18.30 uur Vertrek vanuit Swartbroek naar Thorn en Weert
Doesburg was gunstig gelegen op de plek waar de Oude IJssel in de Gelderse IJssel stroomt. Hierdoor groeide het uit tot een sterke nederzetting. In 1237 ontving Doesburg stadsrechten. In het jaar 1343 breidde de stad nog verder uit, nadat Hertog Reinald II van Gelre en Zutphen hiervoor toestemming had gegeven. Dit was nodig omdat de rivieren een belemmering vormden voor de ontwikkeling van de stad. Door deze uitbreiding werden de huidige Ooipoortstraat en Meipoortstraat binnen de muren gebracht. Vanaf dat moment had Doesburg 4 stadspoorten: De Veer- of Saltpoort, De Koepoort, De Meipoort en De Ooipoort.
Tanende welvaart
Inmiddels was de stad een belangrijk administratief middelpunt geworden van een groot gebied dat tot aan Emmerik reikte. Na Zutphen was Doesburg steeds de 2e stad van de Graafschap en is dit tot in de 19e eeuw gebleven. Ook het lidmaatschap van de Hanze (sinds 1447) bracht de nodige welvaart in Doesburg. Aan het einde van de 15e eeuw keerde het tij echter. De welvaart van Doesburg begon te tanen. Een van de oorzaken hiervan was het verzanden van de IJssel. In 1552 is daarom besloten de rivier te verleggen. Het mocht echter niet baten. De eerste jaren van de Tachtigjarige Oorlog en de Franse bezetting van 1672 tot 1674 brachten de stad in een nog dieper dal. Doesburg was van een handelsstad vervallen in een marktplaatsje. Een groot deel van de inwoners leefde van landbouw en veeteelt. Slechts als vesting had het nog enige betekenis.
Garnizoen
Vanaf 1607, toen Maurits de stad als grensvesting inrichtte, tot 1945 heeft Doesburg vrijwel permanent een garnizoen binnen zijn wallen gehad. In 1701 ontwierp Menno van Coehoorn plannen om ten oosten van de stad een sterke verdedigingslinie aan te leggen. Dit gebeurde tussen 1702 en 1730. In de praktijk betekenden deze wallen echter een ruimtebeperking waardoor Doesburg (dat tot 1923 officieel een vesting gebleven is) werd belemmerd in zijn uitbreiding. Hierdoor stagneerde zelfs de industrialisatie. De eerste grote industrie in Doesburg, de ijzergieterij, ontstond in 1893. Een groot deel van de verdedigingslinie is overigens nog steeds aanwezig en staat bekend onder de naam Hoge en Lage Linie of Batterijen.
20ste eeuw
Sinds 1925 vond er op beperkte schaal woningbouw plaats, in het Molenveld. Na de Tweede Wereldoorlog werden ook het Zuidelijk en Noordelijk Molenveld in 2 fasen volgebouwd. In de jaren ’60 werd vervolgens de nieuwbouwwijk De Ooi gerealiseerd. Na de grenswijziging in 1974 werd Beinum deel van Doesburg.
Kasteel Huis Bergh is een van de grootste kastelen en de grootste waterburcht van Nederland. Het ligt in ‘s Heerenberg, een stadje pal aan de grens met Duitsland, iets ten noorden van het Duitse Emmerich. Huis Bergh is het stamslot van de graven van Bergh. De eerste vermelding van de bouw van het kasteel dateert van het midden van de 13e eeuw.
Branden
Het kasteel is twee keer door brand verwoest. In 1753 brandde het uit, maar een aantal jaren later werd het herbouwd. In 1939 werd het kasteel bijna geheel door brand verwoest. Een belangrijk deel van de inventaris kon toen gered worden. Het kasteel werd daarna opnieuw opgebouwd in de stijl van een middeleeuws kasteel. De herbouw werd in de herfst van 1941 tijdens de Duitse bezetting voltooid.
Familie Van Heek
Huis Bergh is vanaf de 13de eeuw in het bezit geweest van diverse takken van de heren van Bergh. In 1912 kocht de textielfabrikant Jan Herman van Heek van Willem van Hohenzollern-Sigmaringen het “Land van den Bergh”, bestaande uit 1400 hectare grond en het Huis Bergh. Het in verval geraakte kasteel werd in de daaropvolgende jaren gerestaureerd.
Kunstcollectie
De familie van Heek was actief als verzamelaar van kunst. In het kasteel is een onder meer een collectie van 15de en 16de eeuwse portretten en een verzameling vroeg Italiaanse schilderijen te zien, bijeengebracht door de familie Van Heek. In 1946 bracht Jan Herman van Heek zijn bezittingen in `s Heerenberg onder in een stichting met als doel de instandhouding van het kasteel, de bijbehorende bossen en landerijen en de in het kasteel onder gebrachte kunstverzamelingen. Jan Herman van Heek was ereburger van de gemeenten Berg en van Doesburg, de stad die in de ochtend op het programma staat.
Heden
Een deel van het kasteel heeft thans een horecafunctie. In de torens op de voorburcht zijn hotelkamers ingericht. Ook vinden er huwelijksvieringen plaats. In een recent door de ANWB georganiseerd onderzoek naar de mooiste kastelen van Nederland eindigde Kasteel Huis Bergh op de derde plaats van de vijftig geselecteerde kastelen. Tijdens de rondleiding door deskundige gidsen ervaart u meer over de historie van dit imposante gebouw, zijn bewoners en het huidige gebruik.
Deelnemers die lid zijn van de GHK Het Land van Thorn, het LGOG of de Aldenborgh betalen een bedrag van € 70,00, niet-leden betalen € 75,00. De kosten vallen dit keer hoger uit dan u van ons gewend bent. Deze prijsstijging is met name toe te schrijven aan de toegenomen vervoerskosten en hoge entreekosten.
In de deelnemersbijdrage zijn inbegrepen:
De aanmelding voor deelname aan de excursie dient te geschieden op één adres en wel bij de penningmeester van de G.H.K. “Het Land van Thorn”, de heer Wil Lindelauf en wel via diens e-mailadres: linass@ziggo.nl.
U vermeldt in uw aanmelding:
De verschuldigde deelnemersbijdrage dient bij opgave van deelname gelijktijdig voldaan te worden door overschrijving op bankrekening IBAN NL75 RABO 01510 19 266 ten name van Geschied- en Heemkundige Kring “Het Land van Thorn”.
Er zijn voor deze excursie slechts 50 plaatsen beschikbaar. Bij overboeking hanteren we de volgorde van de aanmelding. Gezien de te verwachten belangstelling is aanmelden per omgaande aan te bevelen. Doe het liever vandaag dan morgen, maar in elk geval vóór 18 september 2022.
Indien u na aanmelding/betaling om de een af andere reden alsnog moet afzien van deelname en indien de organisatie geen deelnemers op de wachtlijst heeft staan, dient u zelf voor vervanging te zorgen. Teruggave van de deelnemersbijdrage is niet van toepassing.
Het was een boeiende en interessante ‘Gluren bij de buren’ in Molenbeersel. Aan het eind hield Thieu Wieers een informatief verhaal en zorgde de koninklijke fanfare Sint Isidorus uit Molenbeersel voor een ontspannen afsluiting.
Hieronder wat sfeerbeelden.
De Cultuurhistorische Zomer 2022 strijkt op dinsdagavond 30 augustus 2022 neer in Molenbeersel, waar met een avondwandeling in 2005 de jaarlijkse reeks Gluren bij de buren begon. Deelname is gratis. Het klooster en de kleuterschool verdwenen sinds die tijd, de pastorie en de eeuwenoude boerderij Slichtenhof en molen Zorgvliet werden gerestaureerd.
Tijdens de wandeling zullen deskundigen gidsen vertellen over het ontstaan van Molenbeersel als hulpparochie van Neeritter (1806) en als gemeente (1845). Beide zijn uniek en in elkaar verstrengeld. Uit een samenraapsel van restanten van vooral Nederlandse gemeenten (Neeritter, Hunsel, Ittervoort en Stramproy) en een deeltje van Kessenich ontstond een moderne samenwerkende hechte gemeenschap.
Ook de bijzondere geschiedenis van de Zorgvlietmolen, de St. Leonarduskerk, Slichtenhof en de Lourderkapel zullen worden verteld door lokale heemkundigen.
Voor de historici zou Molenbeersel kunnen fungeren als een mini “Drie Eijgen”, deels Thorns, deels Kessenichs en deels Luiks. De eerste oude kerk, dito pastorie en gemeentehuis zijn nog te herkennen. Het ‘gewone’ dorp aan de grens raakte uit zijn isolement door de aanleg van de Weertersteenweg tussen Kinrooi en Weert, nog verbeterd door de tramlijn Weert-Maaseik.
Alleen de dodendraad uit De Eerste Wereldoorlog probeerde van de grens weer een grens te maken. De 21 grijze grenspalen wijzen ons de officiële overgangen aan, maar er waren ook nog andere. Met een zak vol biggen of zout waren er efficiëntere paden. Grenzen betekent immers ook smokkelen, alles heeft zijn pro en contra. Na de eerste wereldoorlog heette dit in België zelfs de economische bevoorrading van de bevolking, wel te verstaan voor de periode 1915-1918. Het groene Molenbeersel heeft wat te bieden. Hoe het met de C02 of de stikstof staat weten we niet, maar er is nog veel zuurstof.
De fanfare St.-Isidorus ontvangt ons na de wandeling in de grote zaal van de Stegel na het gluren waar Thieu Wieërs nog een korte presentatie zal verzorgen over het ontstaan van Molenbeersel.
Datum: dinsdag 30 augustus 2022
Aanvang: 19.00 uur
Locatie: Gemeenschapscentrum De Stegel – Weertersteenweg 363, Molenbeersel (Kinrooi).
Deelname: gratis
Parkeersuggestie: Naast De Stegel is er ruimte om te parkeren. Inrijden vanuit de Weertersteenweg
Geschied- en oudheidkundige kring De Aldenborgh Weert organiseerde afgelopen dondermiddag samen met naburige heemkundeverenigingen het mini-symposium “Over de grens.” Grenzen in het Land van Weert en de Limburgse en Brabantse Kempen.
Het gemeenschapshuis de Leemskuil in Lozen-Bocholt was tijdens de tropische middag gevuld met 170 toehoorders. Na de opening door schepen Lieve Theuwissen van Bocholt legde professor Arnoud-Jan Bijsterveld uit hoe middeleeuwers rechten en bezit afbakenden.
Wim Cuppens uit Bocholt vertelde over de bloederige confrontaties tussen de bewoners van Bocholt-Weert-Budel over de grenszones tijdens de 15de eeuw en in de Hollandse periode (1815-1830)
Drs. Jac Biemans liet zien dat tussen 1648-1795 huidige grens Weert-Cranendonck ook een religieuze grens was. Thieu Wieërs ging hoe men de grens bepaald heeft tussen België en Nederland. Vooral de vraag tot welk koninkrijk Neeritter ging behoren vergde een discussie van 4 jaar.
Schepen Lieve Theuwissen sloot de middag af met de constatering dat zowel cultuurhistorisch als op gemeentelijk niveau de contacten tussen de buurgemeenten zeer goed zijn, dit in tegenstelling tot het verleden.
Op dinsdag 16 augustus 2022 gaan we Gluren bij de buren in Opitter.
Opitter telt een viertal mooie bezienswaardigheden die we door middel van een wandeling (totale afstand ± 2 km) willen bezoeken. Het parcours is rolstoel- en zelfs rollatorvriendelijk.
Langs de steilrand van Kempisch plateau en Maasvlakte gaan we naar de oude Breese banmolen, Pollismolen. Via het kasteelpark belanden we terug in het centrum. Waar vroeger het oude laathof Vanderhallen lag, zijn nu de lagere school en het ontmoetingscentrum gebouwd.
Het eindpunt van de excursie ligt aan het Itterplein: de brouwerij Cornelissen, waarvan we de producten op de terrassen van de plaatselijke horeca nuttigen.