POSTUUMFRITS WEERTS (1939-2022)

Eenarmige molenaar leerde bescheiden Weertenaars wat plaatselijke trots is

Ondanks het gemis van een arm was Frits Weerts niet het type om bij de pakken neer te zitten. Met wat improvisatie ging zelfs klussen en asperges schillen hem nog best goed af. Ook stortte hij zich op zijn passie: de lokale geschiedenis.

Bart Jungmann6 juli 2022, 21:30

Veldeke krînk Wieërt, harmonie St. Antonius, Stadsgidsen Weert, Stadsschutterij St. Catharina 1480, Lambieck Knoup, Bal Champêtre, Molenstichting Weerterland, Stamtäöfelkes en natuurlijk De Aldenborgh.

Wie mocht denken dat in Weert niets te doen is, moet bovenstaande opsomming eens goed tot zich laten doordringen. Al die organisaties, verenigingen en publicaties hadden, tot aan zijn dood, één duizendpoot gemeen: Frits Weerts. Een duizendpoot met één arm. Ook dat nog.

Laat zijn levensverhaal beginnen met die andere arm, van zijn lijf gerukt tijdens een stage in Zweden. Dochter Gabi mailt het bericht dat een Zweedse krant daarover publiceerde op 29 september 1965. Dat gaat over een explosie van meel, vitaminen en broodverbeteraar in een molen bij Helsingborg. Daarbij drong een stuk metaal in Weerts’ linkerarm. In het plaatselijk ziekenhuis konden artsen niets ander doen dan amputeren.

Weerts was in Zweden om zijn opleiding tot molenaar te voltooien. Daarna zou hij aan de slag gaan bij de plaatselijke meelfabriek, de maelmuuële om het op z’n plaatselijks te zeggen. Maar daar, in Helsingborg, leek zijn toekomst te ontploffen.

Revalidatie

‘25 jaar was ik. Mijn leven moest nog beginnen’, zei Frits Weerts er zelf over in het tijdschrift Weert Magazine. Na terugkeer uit Zweden zou Weerts trouwen en de kost verdienen als chef molenaar. Het eerste ging gewoon door, zoals gepland. Het tweede uiteindelijk ook, zij het na een langdurige revalidatie.

Frits Weerts was nooit het type dat bij de pakken neerzat. Voor alles was een oplossing. Asperges, nog zo’n specialiteit van hem, laten zich moeilijk met één hand schillen. Dus ontwikkelde Frits Weerts een installatie waarmee dat wel ging.

Ander voorbeeld: klussen ging hem ook nog best goed af, met wat doorzettings- en improvisatievermogen. ‘Zo is Frits erin geslaagd om met een hamer op zijn eigen duim te slaan. Dat zullen maar weinig mensen met één arm hem kunnen nazeggen’, zegt Vincent van den Berg, een levenslange vriend.

Met hem deelde Weerts zijn grootste passie: de geschiedenis van Weert. Samen waren ze een drijvende kracht achter De Aldenborgh, het geschied- en heemkundig genootschap in hun woonplaats. ‘Desnoods ging hij door een viersteens muur’, zegt Van den Berg over Weerts’ enthousiasme daarvoor. Van zichzelf zijn Weertenaars nogal bescheiden, maar van Frits Weerts leerden ze wat plaatselijke trots is.

Daarnaast gingen de twee vrienden elk jaar wandelen in Oostenrijk. Tijdens een van die trips werd Weerts opgenomen met een bloedvergiftiging. Alcohol was uit den boze in het ziekenhuis en dat was een groot probleem. Frits Weerts leefde op een liter bier per dag. ‘De volgende ochtend zat-ie ons op te wachten, met een glimlach van oor tot oor. Was het hem toch gelukt.’

Scootmobiel

Zo heeft Frits Weerts tot aan zijn dood van het leven genoten, hoe zwaar de laatste jaren ook waren. De prothese, zo’n ouderwets lomp ding, verdroeg hij niet meer. Toen bleek hoe hij de rest van zijn lichaam had geforceerd. Helse pijnen, zoals hij het zelf omschreef, waren het gevolg. Daarnaast speelde de longziekte copd hem steeds meer parten. Maar als het even ging, reed hij in zijn scootmobiel de stad in voor een biertje ‘oonger de mînse’.

Op Eerste Pinksterdag werd in Weert het Kasteelpark geopend met de onthulling van een standbeeld van de graaf van Horne, medestander van Willem van Oranje. Heel zijn volwassen leven had Frits Weerts zich sterk gemaakt voor dat standbeeld. Eindelijk was het zover, een dag voor zijn dood.

Bron: De Volkskrant 6 juli 2022

 

De basis van het project ‘Euver de Grens’ is een groots buitentoneel, uitgevoerd over tien avonden met als thema ‘Smokkelen’. Het toneelstuk is een tragikomedie geschreven door Frits Criens en getiteld ‘Euver de Grens’. De regie is in handen van Johan Korten.

Het verhaal speelt zich een eeuw geleden af, net na de Eerste Wereldoorlog, voor de Belgen de Groote Oorlog, bij een grensovergang tussen Nederland en België. Het betreft een verbeeld verhaal in toneelvorm, ondersteund door beeldmateriaal en eigentijdse geluidsmogelijkheden, gemixt met waargebeurde ingrediënten en anekdotes van smokkelverhalen die zich in deze omgeving afgespeeld kunnen hebben.

Voor maandagavond 26 september hebben we kaartjes weten te reserveren exclusief voor de deelnemers van Gluren bij de buren. In de loop van de zomer krijgt u te horen hoe u de kaartjes kunt aanschaffen (€ 21 per stuk).

We zijn te gast bij de Broekmolen aan de Abeek, die hier de grens vormt tussen België en Nederland. In september is dit het decor van het buitentoneelstuk ‘Euver de grens’. Ook is er een tentoonstelling over de grens en grensoverschrijdende activiteiten, zoals smokkelen.

De Broekmolen begon niet als graanmolen en waarschijnlijk ook niet exact op deze locatie. Op Sint Barbaradag, 4 december 1476, gaf abdis Gertrudis van Sombreff en het kapittel in leen uit aan Jacob Clois van Stramproyde: den stroem van den Eertweege tottet Corff (Turf?) Weege, alle tot den nieuwen dyck… om er een  ‘volmeulen’ of ‘slaghmoelen’ op te plaatsen tegen betaling van twee malder rogge.

Zoals gebruikelijk te betalen voor 30 november, St. Andreasdag. Deze volmolen werd eeuwenlang door het lakenambacht gebruikt om het wollen weefsel te vervilten tot laken. Zeg maar het kwaliteitsfleece van de 14e eeuw en later.

In 1699 brandde de molen af en werd begin 18e eeuw herbouwd. Bij het graven van de lossing omstreeks 1865 zou de oude molenas nog teruggevonden zijn. In 1868 liet de weduwe Donders-Mertens de molen vernieuwen tot zijn huidige vorm. In 1950 werden het waterrad en het sluisgebint met de maalen de lossluizen vernieuwd nadat de fundering dreigde te onderspoelen.

De molen maalde toen nog met één koppel stenen. In het midden van de jaren vijftig volgde stillegging. Het woonhuis en de molen werden verlaten en de afgelegen ligging was er de oorzaak van dat de boerderijmolen in korte tijd in een ruïne veranderde.

In 1971 werd de Broekmolen verkocht aan de apotheker Vermeulen uit Mol (B.), die het aandurfde de omvangrijke restauratie met overheidssteun en veel zelfwerkzaamheid ter hand te nemen. In 1981 bouwde Vermeulen bij de molen nog een schuur welke daarvoor bij een kempische Abdijhoeve in Geel (B.) stond. Tegenwoordig is met de inzet van vrijwilligers de watermolen weer goed maalvaardig.

Nu is de grens alleen nog maar een streep maar dit is lange tijd heel anders geweest: Het landschap bepaalde de grens en de grens bepaalde het landschap. Al vroeg in de 15e eeuw waren hier op de uitgestrekte gemene gronden de onenigheden over de grens en de verdwenen grenspalen tussen de Drie Eijghen en de Vier Crispelen.

Tot eind 18de eeuw was het een streek van verraderlijke moerassen, heidegebieden en beekvalleien. Deze gebieden waren van kapitale betekenis voor het leven en overleven van de veelal arme boerenbevolking. Mensen konden hier alles vinden voor het dagelijks gebruik. Turf, sprokkel en brandhout, strooisel en hooi en weilanden voor het vee, wild en vis.

Militairen meden dit gebied, en op de enkele doorgangen werden landweren opgeworpen zoals noordoostelijker de Bocholtergraven en iets zuidelijker van de Broekmolen: de Hessengraaf. In 1831 stelde grote Europese mogendheden een boedelscheiding voor tussen België en Nederland die een grenslijn door dit gebied trok. Pas in 1839 ging Willem I akkoord en pas op 8 augustus 1843 was er na 12 jaar op detailnivo duidelijk hoe de grens in deze omgeving exact zou lopen. Men had het klaargespeeld om de grens in deze streek tweemaal zo lang te maken….

Het landschap bepaalde mede waar de grens uiteindelijk kwam. De grens en met name de bepaling dat de waterhuishouding niet zou wijzigen bepaalde vervolgens de ontwikkeling van het landschap. In die zin redde de grens dit natuurgebied het ‘Stramprooierbroek’. In de tussentijd maakte de smokkelaars er dankbaar gebruik van.

Praktische info: STRAMPROY, DINSDAG 20 SEPTEMBER 2022 ‘Broekmolen en andere grensgevallen’ Aanvang 19.00 uur bij de Broekmolen, Grensweg 8 te 6039 RS Stramproy. Parkeren op aangelegde parkeerplaats ter plekke.

Het Molenbeersel van 2005 zag er natuurlijk anders uit dan nu. Ook onze manier van “gluren” veranderde: minder overladen en beter aangepast aan de wisselende omstandigheden. Vandaag zal de aandacht vooral gaan naar het ontstaan van Molenbeersel als hulpparochie van Neeritter (1806) en als gemeente (1845). Beide zijn uniek en in elkaar verstrengeld.

Uit een samenraapsel van restanten van vooral Nederlandse gemeenten (Neeritter, Hunsel, Ittervoort en Stramproy) en een deeltje van Kessenich ontstond een moderne samenwerkende hechte gemeenschap. Voor de historici zou Molenbeersel kunnen fungeren als een mini “Drie Eijgen”, deels Thorns, deels Kessenichs en deels Luiks.

De eerste oude kerk, dito pastorie en gemeentehuis zijn nog te herkennen. Het ‘gewone’ dorp aan de grens raakte uit zijn isolement door de aanleg van de Weertersteenweg tussen Kinrooi en Weert, nog verbeterd door de tramlijn Weert-Maaseik.

Alleen de dodendraad uit De Eerste Wereldoorlog probeerde van de grens weer een grens te maken. De 21 grijze grenspalen wijzen ons de officiële overgangen aan, maar er waren ook nog andere. Met een zak vol biggen of zout waren er efficiëntere paden. Grenzen betekent immers ook smokkelen, alles heeft zijn pro en contra.

Na de eerste wereldoorlog heette dit in België zelfs de economische bevoorrading van de bevolking, wel te verstaan voor de periode 1915-1918. Het groene Molenbeersel heeft wat te bieden. Hoe het met de C02 of de stikstof staat weten we niet, maar er is nog veel zuurstof. De fanfare St.-Isidorus ontvangt ons in de grote zaal van de Stegel zowel voor als na het gluren.

Praktische info: MOLENBEERSEL, DINSDAG 30 AUGUSTUS 2022 Aanvang: 19.00 u in de Stegel, Weertersteenweg 363, Molenbeersel (Kinrooi). Parkeersuggestie: Naast de Stegel is er ruimte om te parkeren. Inrijden vanuit de Weertersteenweg.

De beide Limburgen en Noord-Brabant komen hier samen. Grenzen zijn van allen tijden. Wie eens meer wil horen over de omgeving van het Drie Provinciepunt door de tijd heen is welkom op het mini-symposium “Over de grens.” Grenzen in het Land van Weert en de Limburgse en Brabantse Kempen

Het programma in Lozen ziet er als volgt uit: • PROF. DR. ARNOUD-JAN BIJSTERVELD: Grenzen als lijnen of zones? Hoe de middeleeuwers rechten en bezit afbakenden • WIM CUPPENS: Geweldsconflicten tussen de bewoners van Bocholt-Weert-Budel over de grenszones tijdens de 15de eeuw en in de Hollandse periode (1815-1830) • DRS. JAC. BIEMANS: Geloven over de grens. De grens als religieuze scheiding in de periode 1648-1795. • THIEU WIEËRS: De totstandkoming van de grens als gevolg van de scheiding na 1830 en in het bijzonder de grenscommissie tussen 1839 en 1843.

Praktische info: LOZEN-BOCHOLT, DONDERDAG 25 AUGUSTUS 2022 Mini-symposium ‘Over de grens’. Grenzen in het Land van Weert en de Limburgse en Brabantse Kempen Gemeenschapshuis De Leemskuil, Hamonterweg 138b, 3950 Bocholt-Lozen. Parkeergelegenheid in de nabije omgeving. Start 14.00 uur. Entree gratis Op de grens bij Lozen-Weert-Dorplein ligt het Drie Provinciepunt.

Sinds de fusie van 1977 maakt het kerkdorp Opitter deel uit van de gemeente Bree. Opitter dankt zijn naam aan de “Itter”, een beek die ontspringt op het Kempisch plateau en naar analogie met -OPoeteren en OPglabbeek aan de bovenloop ligt.

Opitter telt een viertal mooie bezienswaardigheden die we door middel van een wandeling (totale afstand ± 2 km) willen bezoeken. Het parcours is rolstoel- en zelfs rollatorvriendelijk. In de Maaslands gotische St.-Trudokerk zijn het 16d’eeuws Anwerps passieretabel en een beeld van St.-Anna-ten-Drieën, toegeschreven aan de Meester van Elsloo), de trekpleisters.

Langs de secundaire verbinding van de kerk naar de kapel ligt de pastorie (thans in verval) in 1726 gebouwd door de Norbertijnen van Averbode met de inscriptie ‘Ne quid nimis’ (alles met mate). Deze orde had het begevingsrecht van de pastoors tot aan de Franse Revolutie.

De kapel van O.L.Vrouw Troosteres der Bedrukten (ook O.L.Vrouw-terHeirbaan) werd gebouwd door de gebroeders Pe(e)n(d)ers als dankbaarheid voor hun bevrijding uit de burcht van Stokkem in de Loonse successieoorlog (±1366). Deze kapel heeft tal van verbouwingen ondergaan.

Het altaarstuk “de hemelvaart van Maria” is een schilderij van de Weerter schilder Caes. De juwelen van het O.L.Vrouwe- beeld werden aangekocht in het Weerter edelsmedenatelier Esser. In één van de moderne glasramen van Jos Knaepen heeft Kim Clijsters met met de afbeelding van een tennisracket een spoor nagelaten.

Langs de steilrand van Kempisch plateau en Maasvlakte gaan we naar de oude Breese banmolen, Pollismolen. Via het kasteelpark belanden we terug in het centrum. Waar vroeger het oude laathof Vanderhallen lag zijn nu de lagere school en het ontmoetingscentrum gebouwd. Het eindpunt van deze excursie ligt aan het Itterplein: de brouwerij Cornelissen, waarvan we de producten kunnen proeven in Brasserie Brouwershof en Café Itterdal.

Praktische info: OPITTER, DINSDAG 16 AUGUSTUS 2022 Gluren bij de Buren … in Opitter Aanvang : 19.00 u. in de Sint-Trudokerk, Itterplein Opitter Parkeersuggestie: Itterplein, parking van de school Itterdal en de Wissel aan de Opitterkiezel. (vrij parkeren).

Voor de plaatsnaam Peer zijn er verschillende verklaringen: ‘Pedero’ (725), het Latijnse ‘Pirgus’ (1135) en ‘Pyra’ (1178) of het oud-Franse pierge: ‘verharde weg’. Andere bronnen geven aan dat de naam afkomstig zou zijn van ‘Perre’ of ‘Parre’, wat ‘omheinde plaats’ betekent.

De fusiegemeente telt naast Peer zelf nog drie deelgemeenten: GroteBrogel (sinds 1977), Kleine-Brogel (sinds 1971) en Wijchmaal (sinds 1977). Erpekom is een landelijk kerkdorp van Grote-Brogel. Deelgemeente Peer telt zelf nog twee kerkdorpen : Linde en Wauberg en een gehucht: Maarlo. Het bevolkingsaantal bedraagt ongeveer 17.000 inwoners.

In 1367 verhief de leenheerlijke grondheer Everaert Van der Marck Peer tot Stad. Peer kreeg stadswallen en poorten, die in het begin van de 19de eeuw gesloopt werden. Vanaf de 15de eeuw wordt Peer als één van de Loonse steden vermeld. In 1623 promoveerde Peer, onder Karel van Gavere, tot graafschap. In 1654 bezetten Lotharingers Peer. Ze plunderden en staken huizen en kerk in brand. De sacristie en het koor brandden af en slechts veertig huizen en de toren (‘De Reus der Kempen’) bleven gespaard. In 1865 teisterden zwarte pokken en tyfus het stadje.

Vandaag bloeit Peer zowel toeristisch, cultureel als economisch. Peer is bekend als Bruegelstad (de geboorteplaats van Pieter Bruegel de Oude is quasi zeker Grote-Brogel), muziekstad (o.a. jaarlijks festival ‘Blues Peer’) en fietsstad (onlangs bekroond). Dit jaar hebben de 25-jaarlijkse Mariale Feesten plaats. De stad Peer huisvest ook de NATO-vliegbasis Kleine-Brogel en heeft ook het Peterschap van KB-AIR aanvaard.

Bezienswaardigheden BICC-Cultuurcentrum “’t Poorthuis”, het perron (vrijheidszuil), de SintTrudokerk, de toren met museum en beiaard, het Oud Stadhuis, Hotel “De Boskar”, De Scherpesteen, het driehoekig Frankisch Marktplein, de kiosk, de stadspomp met gulden peer, het Huis ‘Den Engel’ (Vroeger de woonst van Drossaard Van de Cruys, thans jeugdcentrum “De Bak”), het Bruegelhuis en Bruegelmuseum: uniek in de wereld met zijn kleurechte kopies van alle werken van Pieter Bruegel de Oude (op ware grootte), de Bruegelmonumenten, het monument voor Armand Preudhomme, Zaal Koninklijke Harmonie, het Sint-Lambertuscollege en Agnetencollege, het Agnetenklooster (in heropbouw met als bestemming het nieuwe Dienstencentrum ‘De Schommel’), de grafheuvels (Molhem) en de Deusterkapel.

Praktische info: PEER, DINSDAG 2 AUGUSTUS 2022 Gluren bij de Buren … in Peer Aanvang: 19.00 u. in de Sint-Trudokerk, Kerkstraat in Peer Parkeersuggestie: Preudhommeplein (tot 19 u. parkeerschijf verplicht in alle straten binnen de Vesten) en achter BICCCultuurcentrum “’t Poorthuis”, Bomerstraat (vrij parkeren).