Ons gewaardeerd lid, Jac. Biemans (1963), heeft na 22 jaar de voorzittershamer van Heemkundekring De Baronie van Cranendonck overgedragen. Tot voor kort was hij werkzaam bij het Stadsarchief in ’s-Hertogenbosch.
Jac. Biemans.
Zijn passie voor geschiedenis is ongeëvenaard. Zelfs na zijn formele aftreden als voorzitter blijft hij betrokken bij de heemkundekring. Naast zijn drukke baan als archivaris heeft hij talloze geschiedkundige publicaties op zijn naam staan. Hij heeft meerdere keren lezingen verzorgd voor de Aldenborgh.
Op donderdagmiddag 21 augustus 2025 in Bocholt zal hij tijdens ons mini-symposium “De lokroep van de grote stille heide: Industrie voor de vooruitgang en welstand!?” spreken over de Zinkfabriek in Budel-Dorplein.
Wij willen Jac. hartelijk danken voor de prettige bestuurlijke samenwerking en nabuurschap de afgelopen decennia.
Op 2 mei 2025 hield professor Arnoud-Jan Bijsterveld zijn afscheidsrede getiteld “Radicaal voor het levensverhaal: Geschiedenis als narratieve verwerking” in de aula van Tilburg University. Hij was maar liefst vijfentwintig jaar hoogleraar Cultuur in Brabant. Maar ook in zijn vrije tijd was hij altijd doende met de streekgeschiedenis. We konden altijd rekenen op zijn uitgebreide kennis en ervaring, en op zijn enthousiasme en indrukwekkende netwerk.
Professor Arnoud-Jan Bijsterveld.
Daarnaast is hij al meer dan 40 jaar lid van de Aldenborgh/kring Weert van het Koninklijk Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap. Zijn Weerter roots spelen hier zeker een rol in. Zijn moeder, Ton Bijsterveld-Claessens (1938-2024), was een echte Weertse en publiceerde vele verhalen en gedichten in het dialect.
We wensen emeritus-professor Bijsterveld vooral toe dat hij kan genieten van zijn vrije tijd. En we hopen hem nog vaak te ontmoeten bij de activiteiten van de Aldenborgh.
Bestuur stichting De Aldenborgh
Fotovraag
Vraag: welke 22 jarige vrouw staat op de foto?
In de archieven van mevrouw Bijsterveld-Claessens zit deze foto uit eind 1898. Gemaakt door de Weerter fotograaf Brugman. Het is onbekend welke 22 jarige vrouw hierop staat. Weet u het antwoord, geef het door aan het secretariaat.
Met trots en dankbaarheid kijkt Peter Korten, voorzitter van stichting De Aldenborgh terug op het project Wieërter oorlogslaeve belaeve. “Alle onderdelen waren een groot succes en goed bezocht. Of het nu het educatief programma op de scholen was, de bevrijdingsfietstocht, re-enactment of de concerten.”
Onder auspiciën van De Aldenborgh opereerde de projectgroep Wieërter oorlogslaeve belaeve. Hierin waren vertegenwoordigd: een bestuurlijke delegatie van harmonie van het Heilig Hart Altweerterheide, het Weerter Mannenkoor en mannenkoor Eendracht uit Swartbroek. Aanvankelijk was dit project vijf geleden gepland, maar toen kon het vanwege de Coronapandemie geen doorgang vinden.
Educatief Programma – 1.000 leerlingen
In de periode 26 maart tot 22 mei werd voor de groepen 7 en 8 van 16 scholen voor basis- en speciaal onderwijs in de gemeente Weert het educatief programma over oorlog en vrede verzorgd. Het programma was ontwikkeld door de stichting Edumare uit Ittervoort. De basis vormde een digitale presentatie over de Tweede Wereldoorlog in Nederland in het algemeen en in Weert in het bijzonder. Naast foto’s werden er filmpjes getoond, niet alleen van de oorlog maar ook van de bevrijding. Verder was er een boekje geschreven over een militair uit een van de brigades die ons deel van Limburg bevrijd heeft. In dat boekje vertelt deze soldaat over zijn belevenissen van de Tweede Wereldoorlog en hoe de bevrijding in z’n werk is gegaan. Oud-docenten van de stichting Edumare alsook enkele educatieve vrijwilligers verzorgden de lessen op de 16 scholen.
Naast de digitale presentatie en het boekje namen ze attributen uit de Tweede Wereldoorlog mee naar de scholen. Een van de vrijwilligers had zich tijdens het verzorgen van de les in een origineel Amerikaans generaals uniform gehesen. Het lespakket zoals door de stichting Edumare ontwikkeld paste perfect in het programma over oorlog en vrede, waar de de meeste van de deelnemende scholen al mee bezig waren. In totaal hebben zo’n 1.000 leerlingen aan het lesprogramma deelgenomen. Zowel de leerkrachten alsook de scholieren waren erg enthousiast over onze aanpak.
Bevrijdingsfietstocht
Verdeeld over zes startplaatsen in en rondom Weert kon op zondag 4 mei tussen 10.00 en 14.00 uur worden gestart voor de bevrijdingsfietstocht. Deze was met zorg uitgezocht en deed onderweg locaties aan die in de Tweede Wereldoorlog een belangrijke rol hebben vervuld.
Engelse begraafplaats bij Sint Corneliuskerk Swartbroek
Monument kerkhof bij Sint Barbarakerk Tungelroy
Re-enactment
Op zaterdag 10 en zondag 11 mei kon men getuige zijn van een re-enactment van het strijdtoneel van de Tweede Wereldoorlog op het terrein naast het Franciscushuis op de Biest in Weert. Op een zo authentiek mogelijke wijze werd met behulp van kleding en gebruiksvoorwerpen uitgebeeld wat er gedurende deze periode in onze geschiedenis gebeurde. Dit was verzorgd door Frank Baens van de Historische Re-enactment vereniging Nederland (HRVN). Zo waren er onder andere: een kampement met originele voertuigen, wapens, officierstenten, parachutes en een fotograaf met originele camera’s. Het kampement was beide dagen geopend van 10.00 uur tot 16.00 uur en de toegang was gratis. Menigeen vergaapte zich aan aan al dit originele materieel.
Bevrijdingsconcert
Op zaterdagavond 10 en zondagmiddag 11 mei verzorgden de harmonie van het Heilig Hart Altweerterheide samen met het Weerter Mannenkoor en het mannenkoor Eendracht Swartbroek in het Franciscushuis aan de Biest in Weert een bevrijdingsconcert.
Hieraan was een repetitie van ruim ¾ jaar vooraf gegaan. Aan de hand van verhalen van Wieërter minse die de oorlog zelf hebben meegemaakt (geïnterviewd door cineast en filmmaker Peter Crins) werd de oorlogstijd en de bevrijding van Weert in beeld gebracht. De beelden werden ondersteund door muziek en zang.
In totaal werden 18 muzieknummers ten gehore gebracht. Op onderdelen werden deze versterkt door een violiste, een solo zangeres en enkele doeldelzakspelers. Zo’n 700 bezoekers genoten van deze geweldige concerten.
Uit de enthousiaste reacties bleek dat men enorm genoten heeft. Met trots kijken de organiserende verenigingen op dit geslaagde project terug.
Het was afgelopen week 425 jaar geleden dat Anna Walburgis van Nieuwenaer, gravin van Horn, overleed. De historica Anneleen Gabriels is momenteel bezig met het schrijven van een boek over deze bijzondere vrouw. De Aldenborgh zal dit boek uitgeven. Hier volgt alvast een bijdrage.
Anneleen Gabriels tijdens het symposium “De kat van huis en de duivel op het kussen – graaf Filips de Montmorency en zijn powervrouwen” op 22 augustus 2024 in Bocholt.
Waar Beyoncé vandaag de dag Who run the world? roept, keelt men allicht haar welbekende antwoord mee: “Girls”. De leuze lijkt misschien hypermodern, maar onthult een vergeten element, dat al veel ouder blijkt te zijn dan het nummer.
Portret van Anna Walburgis van Nieuwenaer, gravin van Horn. (Porträts berühmter Persönlichkeiten, Wenen).
In de negentiende eeuw ontstonden er enkele hardnekkige clichés over de rol van de vrouw in de samenleving. De vrouwelijke positie werd gereduceerd tot een louter passieve rol, bij voorkeur als stil en devotioneel, en de geschiedenis werd herschreven tot een “Vaderlandse” geschiedenis, in dienst van het patriottisme en het patriarchaat. Toch bleek die geschiedenis niet zo Vaders en ook niet zo Lands te zijn. Dat toont nieuw onderzoek naar gravin Anna Walburgis van Nieuwenaer aan. Een diplomatiek talent, die de grenzen tijdens de Tachtigjarige Oorlog wist te vervagen.
Tussen opstand en strategie: het politieke spel van Anna Walburgis van Nieuwenaer
Egmont (1522-1568) en Horne (1524-1568) zoals afgebeeld in De Geïllustreerde Geschiedenis van België van Eugène Hubert en Henri Moke (1885).
Anna Walburgis van Nieuwenaer (1522-1600) werd geboren als Duitse gravin, maar behoorde dankzij haar huwelijk met de graaf van Horn, Filips van Montmorency, tot de hoge adel van de Habsburgse Nederlanden. Al vroeg in haar huwelijk bleek dat Walburgis de politieke taal van haar tijd meesterlijk beheerste. Ze nam het domaniaal beheer van het graafschap op zich – haar echtgenoot was vaak afwezig – en verankerde zich in de hoogste netwerken van de Nederlanden. Religieus was ze overtuigd calvinistisch, maar, hoewel ze altijd trouw bleef aan het Nieuwe Geloof, speelde ze ook het spel van de reformatie geslepen mee naar gelang de situatie in haar gebieden.
Door haar positie als tussenfiguur in onderhandelingen en berichtgeving vormde ze een transregionale brug tussen de Nederlandse edelen en de Lutherse vorsten van het Heilig Roomse Rijk. Die onderlinge verwevenheid tussen de gebieden zou later cruciaal blijken in de Tachtigjarige Oorlog en zou Walburgis’ grootste troef blijven voor de rest van haar leven.
Op 5 juni 1568 sloeg het noodlot toe. Haar echtgenoot, de graaf van Horn, werd samen met zijn kompaan Lamoraal van Egmond onthoofd op de Grote Markt van Brussel in opdracht van de hertog van Alva. Ze vluchtte derhalve met haar schoonmoeder en vele andere Nederlandse edellieden naar Keulen, waar ze zich vooral bezighield met intellectuele bijeenkomsten rond de geloofskwesties.
Portret van Adolf II, graaf van Neuenahr, Moers en Limburg (1540-15 oktober 1589). (Museum Kurhaus Kleve).
Twee jaar later trouwde ze opnieuw met haar twintig jaar jongere achterneef, Adolf van Nieuwenaer en Meurs: een strategisch huwelijk met een gebiedsuitbreiding naar het graafschap Meurs en Limburg. Haar echtgenoot hielp ze mee op de posten van stadhouder van Gelderland en gouverneur van Utrecht. Daarnaast werd ze steeds gesteund door de Statengeneraal. Zo ook tijdens haar interventie in de Keulse oorlog (1583-1588).
Anna Walburgis van Nieuwenaer: Maurits’ geheime sleutel naar het Heilig Roomse Rijk
Dankzij de cruciale schenking van haar familiegoed aan prins Maurits van Nassau, gaf zij hem op het einde van haar leven een strategisch steunpunt in het Heilig Roomse Rijk – op dat moment grotendeels bezet door de Spaanse Habsburgers. Die voet aan wal bleek militair van doorslaggevend belang en leverde Maurits territoriale winst op, die later de onafhankelijkheid van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden zou ondersteunen.
Foto`s – tenzij anders aangegeven – en tekst: Wil Filott
Op 17 mei 2025 vond de voorjaarsexcursie van, LGOG, kring Weert, de Aldenborgh en GHK Thorn plaats. De weergoden waren ons deze keer, evenals bij de najaarsexcursie vorig jaar naar Breda, goed gezind. Vanwege het grote aantal aanmeldingen had de organisatie een bus met voldoende zitplaatsen gehuurd. Met een dubbeldeksbus (84 stoelen) werd koers gezet naar het Belgische Mechelen.
Bord Biest – Mechelen.
De Weertenaren in het gezelschap voelden zich bij het zien van dit straatnaambordje al snel een beetje thuis in Mechelen.
In Mechelen hoopten we na een korte wandeling snel te kunnen genieten van een kop koffie of thee en een stuk appeltaart in hotel Elisabeth. Die hoop op snelheid bleek ijdel. Iedere deelnemer aan de excursie werd geacht zelf voor koffie of thee te zorgen en dat ook nog aan een langzaam werkend koffiezetapparaat. De appeltaart werd wel aan tafel geserveerd. Voor de aankomst van de gidsen had iedereen toch van drank en spijs kunnen genieten en kon aan de stadswandeling begonnen worden.
Het gezelschap werd in drie groepen verdeeld voor een Bourgondische wandeling en een bezoek aan de kathedraal. Uw verslaglegger kan alleen verhalen van zijn indrukken in zijn groep met als gidsen Dirk en Marijke.
Uitleg Bourgondische rijk
In de lounge van hotel Elisabeth kregen we een uitgebreide uitleg over de wijze waarop Mechelen in het Bourgondische rijk terechtkwam. Maximiliaan van Oostenrijk en Maria van Bourgondië, Philips de Schone, getrouwd te Lier met de Spaanse Johanna de waanzinnige, en vader van de latere keizer Karel V passeerden de revue. Ook Filips de Goede, stichter van de nog steeds bestaande orde van het Gulden Vlies, werd ten tonele gevoerd. Iets langer werd stilgestaan bij Karel de Stoute getrouwd met Margaretha van York. Na diens overlijden koos deze Margaretha van York Mechelen als woonplaats. Zij stond haar onervaren stiefdochter Maria met raad en daad bij in het bestuur van de Nederlanden. Na de dood van Maria hield zij zich in Mechelen bezig met de opvoeding van Maria`s jonge kinderen, Karel V en diens zussen.
Onder het bewind van Karel de Stoute werd bepaald dat de Rekenkamer en het Opperste Gerechtshof van Bourgondië in Mechelen zouden worden gehuisvest. Door de aanwezigheid van deze instellingen werd Mechelen beschouwd als de juridische hoofdstad van de Nederlanden.Dankzij deze Bourgondiërs heeft Mechelen een rijke historie en kent het veel monumentale gebouwen.Deze uitleg over de Bourgondiërs ging gepaard met het tonen van foto`s van portretten van deze personen.
Stadswandeling
De stadwandeling begon bij de Sint Janskerk, vernoemd naar zowel Johannes de Doper als Johannes de Evangelist.
Aanbidding door de wijzen. Wikimedia commons”
Het was de kerk van de leden van het Opperste Gerechtshof. Deze leden waren gefortuneerd en konden het zich permitteren om een schilderij van Rubens, geschilderd door de meester zelf en niet door zijn leerlingen, te bestellen. Dit schilderij ”Aanbidding door de Wijzen” bevindt zich nog steeds in de kerk.
Hof van Busleyden.
Karel V kreeg in Mechelen les van Jeronimus van Busleyden, een bekend humanist en vriend van Thomas More, Erasmus en Adrianus, de latere Nederlandse paus. De humanisten wilden in die tijd, waarin misstanden in de katholieke kerk aan de orde van de dag waren, terug naar de bron, de oorspronkelijke teksten van de bijbel. Daarvoor was kennis nodig van Latijn, Grieks en Hebreeuws. Aan de universiteit Leuven werd het Collegium Trilingae opgericht.
Buste van Rembert Dodoens.
In de tuin van het Hof van Busleyden bevindt zich een buste van Rembert Dodoens, een beroemd botanicus, wiens Cruydeboeck eeuwenlang geraadpleegd is door plantkundigen.
Sint-Pieter-en-Pauluskerk.
De Sint-Pieter-en-Pauluskerk op de hoek van de Keizerstraat en Veemarkt is een kerk van de Jezuïeten geweest. De kerk werd een bedevaartsplaats nadat er als relikwie een splinter in een arm van Franciscus Xaverius was terechtgekomen. Na de opheffing van de Jezuïetenorde in 1773 werd de kerk een parochiekerk. De Latijnse naam voor de Jezuïetenorde is Societas Jesu, afgekort S.J. Volgens gids Dirk staat die afkorting ook voor Slimme Jongens.
Herinneringsteen bij de schouwburg.
Margetha van York had in Mechelen een enorm groot paleis. In een klein deel daarvan is thans de Stadschouwburg ondergebracht. In de muur van de Stadschouwburg is een herinneringsteen aangebracht.
Hof van Savoye.
Het Hof van Savoye was het laatste paleis waar Margaretha van Oostenrijk, landvoogdes van de Nederlanden, voor haar dood woonde. Het is sinds het begin van de 19de eeuw tot heden in gebruik als gerechtsgebouw.
Stadhuis, Belfort en Lakenhal – Wikipedia Commons.
Langs een weer opengelegde waterloop, Vliet genaamd, gingen we richting stadhuis. Met de bouw daarvan werd begonnen in de 16de eeuw. Het plan was om daarin de Grote Raad te huisvesten. Door gebrek aan geld is de bouw toen niet verder gekomen dan de begane grond. Pas begin 20ste eeuw is het voltooid met de bedoeling om er het postkantoor in onder te brengen. Dat is niet gebeurd. Tegenwoordig is het in gebruik als stadhuis. In de zijgevel is een groot aantal portretten aangebracht van heersers over Mechelen, van de Pepiniden tot en met de Bourgondiërs.
Programma na de lunch
Na de lunch bezocht onze groep de Sint Romboutskathedraal. Daar werden we onder welluidende orgelklanken welkom geheten door gids Marijke. Zij vertelde dat de kathedraal gotisch was met als belangrijkste kenmerken de spitsbogen, steunberen en het kruisvormige grondplan. Het interieur van de kerk heeft veel geleden door de beeldenstorm.
In de tijd van de aartshertogen Albrecht en Elisabeth werd de kerk heringericht. In die periode (onder meer twaalfjarig bestand) was de economie booming en was er weinig oorlogsgeweld. Daardoor kwam geld voor het interieur beschikbaar. Het hoogaltaar is in barokstijl opgetrokken in zwart en wit marmer. In een grafkelder voor het hoogaltaar zijn de bisschoppen van Mechelen begraven.
Hoogaltaar met de schrijn van Sint Rumoldus.
We hadden volgens de gids geluk. Bij het hoogaltaar stond vanwege de meimaand de schrijn van Sint Rumoldus opgesteld.
Schilderij martelingen van Sint Sebastiaan – van Sint Joris – Michiel van Coxie.
In de kerk bevindt zich een groot aantal schilderijen onder andere van Anthony van Dijck en Michiel van Coxie.
Van de schilder Michiel van Coxie bevinden zich twee grote drieluiken in de kerk, waarop de martelingen van Sint Sebastiaan resp. van Sint Joris zijn afgebeeld.
Preekstoel in Romboutskathedraal.
In de Sint Romboutskathedraal bevindt zich een imposante preekstoel, rijkelijk versierd met symbolische figuren en religieuze thema`s. De preekstoel is volledig vervaardigd uit massief binnenlandse eikenhout.
Muurschilderingen.
In kapellen rond het hoogaltaar zijn delen van oude muurschilderingen te zien. Helaas vaak in slechte staat. Geld voor herstel ontbreekt. Men beperkt zich tot zogenaamde zachte restauratie: niet herstellen maar veilig stellen van wat er nog is.
Einde
Na het cultuurhistorische programma was er nog tijd om op een terras of in een “stamineeke” te genieten van een drankje of ijsje. De terugreis naar Weert en Thorn verliep voorspoedig. Nadat de toren van de Sint Martinus in het blikveld verschenen was, werden de deelnemers aan de excursie bedankt voor hun deelname en het feit dat zij stipt op tijd bij de bus waren om de terugreis te aanvaarden. Aan chauffeur Wilfried werd een kleine attentie overhandigd.
Najaarsexcursie
De organisatoren van de excursie zullen zich binnenkort beraden over de bestemming en het programma van de najaarsexcursie. De leden van het LGOG, De Aldenborgh en GHK Thorn zullen daar tijdig een uitnodiging met informatie over ontvangen.
Er is een nieuwe brochure (Erfgoedsprokkel) uitgegeven door de Provincie Oost-Vlaanderen: Zottegem Egmontstad. marketing met een 16de-eeuwse graaf. Te downloaden op: file:///Users/arjannevanvoorst/Downloads/Erfgoedsprokkel-ZOTTEGEM-Egmontstad.pdf
